Akdoğan Yayınevi Yayıncılık Rehberleri
Kitap Bastırma Sözlüğü: A’dan Z’ye Yayıncılık Terimleri
Kitap hazırlama sürecinde kullanılan terimler; yazarlar, editörler, tasarımcılar,
matbaacılar ve yayınevleri arasında ortak bir çalışma dili oluşturur. Ancak aynı kelimenin
farklı kişiler tarafından farklı anlamlarda kullanılması, baskı hatalarına, yanlış dosya
teslimlerine, gereksiz maliyetlere ve zaman kaybına yol açabilir.
Bu sözlük; kitap yazımından editörlüğe, mizanpajdan kapak tasarımına, ISBN’den bandrole,
kâğıttan ciltlemeye, dijital yayından dağıtıma kadar yayıncılığın bütün temel kavramlarını
anlaşılır fakat mesleki doğruluğu koruyan bir dille açıklamak amacıyla hazırlanmıştır.
Bu Sözlük Nasıl Kullanılır?
Her maddede önce kavramın kısa tanımı verilir. Ardından kavramın kitap üretimindeki yeri,
kullanım amacı, avantajları, sınırlılıkları, sık yapılan hatalar ve profesyonel uygulama
önerileri açıklanır. Böylece okuyucu yalnızca bir kelimenin anlamını değil, o kavramın
gerçek bir yayın projesinde nasıl kullanıldığını da öğrenebilir.
A Harfiyle Başlayan Yayıncılık Terimleri
Adobe Acrobat Nedir?
Adobe Acrobat, PDF dosyalarını görüntülemek, denetlemek, açıklama eklemek,
düzenlemek ve baskı öncesi incelemek için kullanılan bir yazılımdır.
Kitap yayıncılığında özellikle mizanpajı tamamlanan PDF dosyasının son kontrolünde,
matbaa provasının incelenmesinde ve baskı standartlarına uygunluğun denetlenmesinde kullanılır.
Yayıncılıkta neden önemlidir?
- Sayfa ölçüsünün doğru olup olmadığını denetlemeye yardımcı olur.
- Yazı tiplerinin PDF’ye gömülüp gömülmediği kontrol edilebilir.
- Taşma payı ve kesim işaretleri incelenebilir.
- Sayfa sırası, boş sayfalar ve sayfa sayısı denetlenebilir.
- Editör ve yazar PDF üzerine açıklama bırakabilir.
Sık yapılan hatalar
- PDF’yi yalnızca tarayıcıda açıp baskıya hazır sanmak
- Sayfa ölçüsünü kontrol etmemek
- Yazı tiplerinin gömülmesini denetlememek
- Düşük çözünürlüklü görselleri fark etmemek
Adobe Illustrator Nedir?
Adobe Illustrator, vektörel grafikler üretmek için kullanılan bir tasarım programıdır.
Kitap yayıncılığında logo, ikon, çizim, şema, harita, dekoratif unsur ve bazı kapak
tasarımlarının hazırlanmasında kullanılır.
Vektörel grafik ne demektir?
Vektörel grafikler piksellerden değil, matematiksel çizgiler ve şekillerden oluşur.
Bu nedenle kalite kaybetmeden büyütülebilir veya küçültülebilir.
Kitap üretiminde kullanım alanları
- Yayınevi ve seri logoları
- Kapak üzerindeki vektörel illüstrasyonlar
- Harita ve teknik çizimler
- Bilgi grafikleri ve şemalar
- Dekoratif çerçeve ve desenler
Sık yapılan hatalar
- Uzun kitap içlerini Illustrator’da hazırlamak
- Metinleri gereksiz yere eğriye dönüştürmek
- RGB renklerle çalışıp baskı öncesi dönüşümü kontrol etmemek
Adobe InDesign Nedir?
Adobe InDesign, kitap, dergi, katalog, gazete, broşür ve benzeri çok sayfalı yayınların
tasarlanması için kullanılan profesyonel bir sayfa düzenleme programıdır.
Yayıncılık sektöründe kitap mizanpajı denildiğinde en sık başvurulan yazılımlardan biridir.
InDesign’ın temel gücü; uzun metinleri, çok sayıda görseli, farklı sayfa şablonlarını,
dipnotları, sayfa numaralarını ve baskı ayarlarını tek bir belge içinde düzenli biçimde
yönetebilmesidir.
Adobe InDesign ne işe yarar?
- Kitap iç sayfalarının mizanpajını hazırlar.
- Paragraf ve karakter stilleri oluşturur.
- Otomatik sayfa numarası verir.
- Bölüm başlangıçlarını düzenler.
- İçindekiler tablosu oluşturabilir.
- Dipnot ve sonnotları yönetebilir.
- Baskıya uygun PDF dışa aktarımı sağlar.
Kitap mizanpajında neden tercih edilir?
Bir roman dosyasında yüzlerce sayfa bulunabilir. Her sayfadaki yazı alanını,
satır aralığını, bölüm başlığını ve sayfa numarasını tek tek düzenlemek hem zaman kaybettirir
hem de tutarsızlık üretir. InDesign’da paragraf stilleri, karakter stilleri ve ana sayfalar
kullanılarak bütün kitapta ortak bir düzen kurulabilir.
InDesign ile Word arasındaki fark
Microsoft Word ağırlıklı olarak metin yazımı ve düzenlemesi için geliştirilmiştir.
InDesign ise profesyonel sayfa tasarımı, tipografi, baskı çıktısı ve çok sayfalı yayın yönetimi
için kullanılır.
Sık yapılan hatalar
- Metni doğrudan elle biçimlendirip stil kullanmamak
- Gövde metninde çok fazla farklı punto ve font kullanmak
- Taşma payını belge başlangıcında tanımlamamak
- Görsellerin bağlantılarını kaybetmek
- PDF dışa aktarımında yanlış ön ayar kullanmak
- Sayfa numaralarını elle yazmak
Akordeon Kırım Nedir?
Akordeon kırım, basılı bir kâğıdın birbirini izleyen ters yönlü katlamalarla
körük veya akordeon görünümü kazanmasıdır. Harita, zaman çizelgesi, sanat kataloğu,
çocuk etkinlik kitabı ve özel tasarım yayınlarda kullanılabilir.
Avantajları
- Uzun bir görseli kesintisiz sunabilir.
- Yayın açıldığında güçlü bir görsel etki oluşturur.
- Harita ve kronoloji gibi yatay bilgileri taşımaya uygundur.
Dezavantajları
- Standart kitap üretimine göre daha pahalı olabilir.
- Kırım yönü yanlış hesaplanırsa sayfa akışı bozulur.
- Kalın kâğıtlarda çatlama oluşabilir.
Alın Yazısı Nedir?
Alın yazısı, özellikle klasik kitap tasarımında sayfanın üst bölümünde yer alan
bölüm adı, kitap adı veya yazar adı gibi tekrarlanan üst bilgi unsurudur.
Günümüzde “üst bilgi” veya “running head” ifadeleri de kullanılır.
Hangi sayfalarda kullanılmaz?
- İç kapak
- Künye sayfası
- İthaf sayfası
- Bölümün ilk sayfası
- Tam sayfa görsel kullanılan sayfalar
Alt Başlık Nedir?
Alt başlık, bir kitabın ana başlığını açıklayan, kapsamını daraltan veya okuyucuya
kitabın konusu hakkında ek bilgi veren başlıktır. Kapakta, iç kapakta, künye sayfasında
ve ISBN başvurusunda ana başlıkla birlikte kullanılabilir.
Alt başlık ne işe yarar?
- Kitabın konusunu daha açık hâle getirir.
- Ana başlığın şiirsel veya soyut olduğu durumlarda açıklama sağlar.
- Hedef kitleyi belirtir.
- Arama motorlarında kitabın bulunmasına yardımcı olabilir.
Örnek: Bir Koro Bir Kent Bir Umut — Antakya Defne Barış Korosu
Ana Sayfa Nedir?
Ana sayfa, sayfa düzenleme programlarında birden çok sayfada tekrarlanacak öğelerin
tanımlandığı şablondur. Sayfa numarası, üst bilgi, alt bilgi, bölüm adı ve sabit çizgiler
ana sayfalar aracılığıyla yönetilir.
Neden kullanılmalıdır?
- Sayfalar arasında görsel tutarlılık sağlar.
- Sayfa numaralarının otomatik ilerlemesini sağlar.
- Tek bir değişiklikle yüzlerce sayfayı güncelleyebilir.
- Farklı bölüm türleri için ayrı şablonlar kurulabilir.
Arka Kapak Nedir?
Arka kapak, kitabın dış kapağının arka yüzüdür. Okuyucunun kitabı eline aldığında
ön kapaktan sonra incelediği en önemli satış ve bilgilendirme alanlarından biridir.
Arka kapakta neler bulunabilir?
- Kitabın kısa tanıtım metni
- Yazar hakkında çok kısa bilgi
- ISBN barkodu
- Yayınevi logosu veya web adresi
- Serideki diğer kitaplar
Sık yapılan hatalar
- Kitabın bütün olay örgüsünü anlatmak
- Çok küçük punto kullanmak
- Barkodu görsel veya desen üzerine yerleştirmek
- Arka kapağı çok fazla bilgiyle doldurmak
Arka Kapak Yazısı Nedir?
Arka kapak yazısı, kitabın konusu, atmosferi, temel çatışması veya okuyucuya sunduğu
faydayı kısa biçimde anlatan tanıtım metnidir.
Çocuk kitaplarında arka kapak yazısı
Kısa cümleler, merak uyandıran sorular ve sıcak bir anlatım tercih edilebilir.
Metin hem çocuğa hem de kitabı satın alacak ebeveyne hitap etmelidir.
Asetat Nedir?
Asetat, şeffaf veya yarı şeffaf plastik esaslı tabaka için kullanılan yaygın bir ifadedir.
Yayıncılıkta kapak üzerine ek katman, koruyucu yaprak veya özel tasarım öğesi olarak kullanılabilir.
Avantajları
- Kitaba dikkat çekici bir görünüm kazandırır.
- Altındaki görselle birlikte katmanlı anlatım oluşturur.
- Kapağa belirli ölçüde fiziksel koruma sağlayabilir.
Dezavantajları
- Standart kapaktan daha maliyetlidir.
- Çizilmeye ve parmak izine açık olabilir.
- Baskı için özel teknik gerekebilir.
Ayraç Nedir?
Ayraç, okuyucunun kitapta kaldığı sayfayı işaretlemek için kullandığı ince karton,
kâğıt, kumaş veya başka malzemeden üretilen yardımcı üründür.
Yayınevleri ayracı neden kullanır?
- Kitapla birlikte işlevsel bir hediye sunar.
- Yayınevi veya kitap serisinin tanıtımını yapar.
- Yeni çıkan kitapları duyurabilir.
- Okuyucunun markayı hatırlamasını sağlar.
Ayraçta neler bulunabilir?
- Kitap kapağı veya seri görseli
- Yayınevi logosu
- Web sitesi ve sosyal medya bilgisi
- Kısa alıntı veya slogan
- Karekod
A Harfi – İlk Bölüm Özeti
Sözlüğün ilk bölümünde Adobe Acrobat, Adobe Illustrator ve Adobe InDesign gibi
yayıncılık yazılımlarının yanı sıra akordeon kırım, alın yazısı, alt başlık,
ana sayfa, arka kapak, arka kapak yazısı, asetat ve ayraç kavramları ele alındı.
Sonraki bölüm: Ajans, akademik yayın, Amerikan cilt, ana metin,
antet, ara başlık, arka plan, arşiv PDF, asimetrik mizanpaj ve Avrupa kâğıt ölçüleri.
Ajans Nedir?
Ajans, yayıncılık dünyasında farklı görevler üstlenebilen profesyonel bir aracı veya hizmet kuruluşudur. Kullanıldığı bağlama göre edebiyat ajansı, reklam ajansı, tasarım ajansı, telif ajansı ya da çeviri ajansı anlamına gelebilir.
Edebiyat ajansı ne yapar?
Edebiyat ajansı, yazar ile yayınevi arasında temsil ilişkisi kurar. Yazarın dosyasını uygun yayınevlerine sunabilir, sözleşme görüşmelerini yürütebilir, telif oranlarını değerlendirebilir ve eserin farklı ülkelerde yayımlanması için yabancı hak görüşmelerini organize edebilir.
Telif ajansı ne yapar?
Telif ajansı özellikle çeviri hakları, yabancı dil hakları, film uyarlaması, sesli kitap ve farklı coğrafyalardaki yayın hakları konusunda temsil hizmeti sunar.
Sık yapılan hatalar
- Ajansı yayınevi sanmak
- Temsil süresi ve kapsamını sözleşmede belirtmemek
- Ajans komisyon oranını netleştirmemek
- Ajansın hangi ülkelerde ve hangi dillerde yetkili olduğunu kontrol etmemek
Akademik Yayın Nedir?
Akademik yayın; bilimsel bilgi üretmek, tartışmak, belgelemek veya öğretmek amacıyla hazırlanan kitap, makale, bildiri, tez, monografi, ders kitabı, hakemli dergi yazısı ve benzeri çalışmalardır.
Akademik kitapların temel özellikleri
- Kaynak gösterme sistemi kullanılır.
- Dipnot veya sonnot bulunabilir.
- Kaynakça bölümü yer alır.
- Tablo, şekil, grafik ve dizin gerekebilir.
Hakemli akademik yayın nedir?
Hakemli yayın, yayımlanmadan önce alan uzmanları tarafından bilimsel yöntem, kaynak kullanımı, özgünlük ve içerik yeterliliği bakımından değerlendirilen çalışmadır.
Sık yapılan hatalar
- Farklı bölümlerde farklı kaynakça sistemi kullanmak
- Metin içi atıflarla kaynakça arasında eşleşme bulunmaması
- Tez metnini düzenlemeden doğrudan kitaba çevirmek
- İntihal kontrolünü yayımdan sonraya bırakmak
Amerikan Cilt Nedir?
Amerikan cilt, iç sayfaların sırt kısmından tutkalla birleştirilip karton kapağa yapıştırıldığı yaygın kitap ciltleme yöntemidir.
Avantajları
- Ekonomiktir.
- Çok sayıda kitap türüne uygulanabilir.
- Sırt baskısına imkân verir.
- Seri üretim için uygundur.
Dezavantajları
- Kalitesiz tutkalla sayfalar ayrılabilir.
- Kitap tam düz açılmayabilir.
- Çok az sayfalı kitaplarda yeterli sırt kalınlığı oluşmayabilir.
Ana Metin Nedir?
Ana metin, kitabın esas içeriğini oluşturan gövde metnidir. Ön söz, içindekiler, dipnot, kaynakça, ekler ve dizin gibi yardımcı bölümlerden ayrılır.
Ana metinde dikkat edilecek tipografik unsurlar
- Okunabilir bir yazı tipi
- Kitap boyutuna uygun punto
- Dengeli satır aralığı
- Doğru satır uzunluğu
- Tutarlı paragraf başlangıcı
Antet Nedir?
Antet, kurumun adı, logosu, adresi, iletişim bilgileri ve kurumsal kimlik öğelerini taşıyan üst veya alt tasarım alanıdır.
Antetli kâğıtta neler bulunabilir?
- Yayınevi logosu
- Ticari unvan
- Açık adres
- Telefon ve e-posta
- Web sitesi
- Yayıncı sertifika numarası
Ara Başlık Nedir?
Ara başlık, uzun bir metni anlamlı bölümlere ayıran ve okuyucunun içerik içinde yön bulmasını sağlayan ikincil başlıktır.
Ara başlık ne işe yarar?
- Uzun metinleri okunabilir parçalara böler.
- Okuyucunun aradığı bilgiyi hızlı bulmasını sağlar.
- Metnin hiyerarşisini görünür kılar.
- İçindekiler yapısına temel oluşturabilir.
Arka Plan Nedir?
Arka plan, kapak veya sayfa üzerindeki metin ve görsellerin arkasında yer alan renk, doku, fotoğraf, desen ya da boş alandır.
Sık yapılan hatalar
- Düşük çözünürlüklü görseli tam sayfa büyütmek
- Metni karmaşık fotoğrafın üzerine doğrudan yerleştirmek
- Taşma payını arka plana uygulamamak
- İnce gri yazıyı koyu veya desenli zeminde kullanmak
Arşiv PDF Nedir?
Arşiv PDF, yayımlanan kitabın uzun süre saklanması, yeniden baskı, inceleme veya kurumsal kayıt amacıyla oluşturulan nihai PDF kopyasıdır.
Arşiv dosyasında neler saklanmalıdır?
- Kapak PDF’si
- İç sayfa PDF’si
- Kaynak InDesign dosyaları
- Kullanılan görseller
- Font lisans bilgileri
- ISBN ve bandrol kayıtları
Örnek dosya adı: kitap-adi_ic-sayfalar_baski-v03_2026-07-28.pdf
Asimetrik Mizanpaj Nedir?
Asimetrik mizanpaj, sayfadaki öğelerin merkez veya ayna simetrisine bağlı kalmadan, farklı ağırlıklar ve boşluklar kullanılarak dengelendiği sayfa düzenidir.
Hangi yayınlarda kullanılır?
- Sanat ve tasarım kitapları
- Şiir kitapları
- Deneysel dergiler
- Çocuk kitapları
- Fotoğraf albümleri
Avrupa Kâğıt Ölçüleri Nedir?
Avrupa kâğıt ölçüleri, ISO 216 standardına dayanan A serisi ölçülerdir. A0’dan başlayarak her boyut, uzun kenarın ikiye bölünmesiyle bir sonraki ölçüyü oluşturur.
| Ölçü | Milimetre | Yaygın kullanım |
|---|---|---|
| A0 | 841 × 1189 mm | Büyük afiş ve teknik çizim |
| A1 | 594 × 841 mm | Afiş, sunum paftası |
| A2 | 420 × 594 mm | Poster, harita |
| A3 | 297 × 420 mm | Büyük broşür, prova |
| A4 | 210 × 297 mm | Belge, rapor, dergi |
| A5 | 148 × 210 mm | Kitap, defter, broşür |
| A6 | 105 × 148 mm | Kartpostal, küçük kitapçık |
Kitap ölçüsü mutlaka A serisi olmak zorunda değildir. 13,5 × 19,5 cm, 16 × 23,5 cm ve 20 × 20 cm gibi özel ölçüler de yaygındır.
A Harfi – İkinci Bölüm Özeti
Bu bölümde ajans, akademik yayın, Amerikan cilt, ana metin, antet, ara başlık, arka plan, arşiv PDF, asimetrik mizanpaj ve Avrupa kâğıt ölçüleri açıklandı.
B Harfiyle Başlayan Yayıncılık Terimleri
B harfi; bandrolden baskı adedine, baskı provasından bez cilde kadar
kitap üretiminin maliyetini, kalitesini ve yasal sürecini doğrudan etkileyen
çok sayıda temel kavramı içerir.
Bandrol Nedir?
Bandrol, basılı kitapların yasal olarak çoğaltıldığını ve piyasaya
sunulduğunu gösteren güvenlik etiketidir. Türkiye’de kitapların büyük
bölümünde bandrol kullanılması zorunludur.
Bandrol, kitabın genellikle arka kapağına yapıştırılır. Her bandrolün
kendine özgü bir seri numarası bulunur. Bu numara sayesinde kitabın hangi
yayınevine veya yayıncıya ait olduğu ve kaç adet üretildiği takip edilebilir.
Bandrol yalnızca bir etiket değildir. Korsan yayıncılıkla mücadele edilmesini,
eser sahibinin haklarının korunmasını ve kayıt dışı kitap üretiminin
önlenmesini amaçlayan yasal bir uygulamadır.
Bandrol Başvurusu Nasıl Yapılır?
Bandrol başvurusu, yayıncı tarafından ilgili çevrim içi sistem üzerinden
yapılır. Başvuru sırasında kitabın ISBN numarası, eser adı, yazar adı,
baskı adedi, yayıncı bilgileri ve matbaa bilgileri gibi veriler istenir.
Talep edilen bandrol sayısı, basılacak kitap adediyle uyumlu olmalıdır.
Örneğin 500 adet basılacak bir kitap için genel olarak 500 adet bandrol
talep edilir.
yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz. ISBN ve bandrol birbirinden
farklı işlemlerdir.
Bandrol Muafiyeti Nedir?
Bandrol muafiyeti, bazı yayınların bandrol kullanma zorunluluğu dışında
tutulmasıdır. Her basılı materyal otomatik olarak bandrole tabi değildir.
Süreli yayınlar, bazı eğitim materyalleri, tanıtım amaçlı yayınlar ve
mevzuatta özel olarak belirtilen bazı basılı ürünler bandrol uygulamasından
muaf olabilir.
Ancak bir yayının bandrolden muaf olup olmadığı yalnızca görünüşüne veya
sayfa sayısına bakılarak belirlenmemelidir. Yayının içeriği, kullanım amacı,
satışa sunulup sunulmadığı ve hukuki niteliği birlikte değerlendirilmelidir.
öncesinde ilgili resmi kurumdan bilgi alınmalıdır.
Barkod Nedir?
Barkod, kitabın satış ve stok sistemlerinde tanınmasını sağlayan,
çizgilerden ve rakamlardan oluşan makine tarafından okunabilir koddur.
Kitaplarda kullanılan barkod çoğunlukla ISBN numarasından oluşturulur.
Türkiye’de kitap barkodları genellikle 978 veya 979 ile başlayan 13 haneli
ISBN numarasını içerir.
Barkod çoğunlukla arka kapağın alt bölümüne yerleştirilir. Barkodun
çevresinde yeterli beyaz alan bırakılması ve üzerine yazı, desen veya
görsel bindirilmemesi gerekir.
Barkod ile ISBN Aynı Şey midir?
Hayır. ISBN, kitabı tanımlayan sayısal kimliktir. Barkod ise bu numaranın
satış sistemleri ve barkod okuyucular tarafından okunabilen grafik
biçimidir.
taranabilir görsel karşılığıdır.
Basım Nedir?
Basım, bir kitabın hazırlanmış dijital dosyalarının kâğıt üzerine
çoğaltılması sürecidir. Günlük dilde baskı ve basım sözcükleri çoğu zaman
aynı anlamda kullanılır.
Basım süreci yalnızca sayfalara mürekkep aktarılmasından ibaret değildir.
Kâğıt seçimi, kalıp hazırlığı, renk ayarı, baskı kontrolü, katlama,
harmanlama, ciltleme ve kesim gibi birçok aşamayı kapsayabilir.
Kitabın hangi baskı tekniğiyle üretileceği; baskı adedine, sayfa sayısına,
renk durumuna, kitap ölçüsüne, teslim süresine ve bütçeye göre belirlenir.
Basım Tarihi Nedir?
Basım tarihi, kitabın fiziksel olarak matbaada üretildiği tarihi veya dönemi
ifade eder. Bu bilgi kitabın künye sayfasında ay ve yıl olarak
gösterilebilir.
Basım tarihi ile yayın tarihi her zaman aynı olmayabilir. Kitap bir ay
basılmış, başka bir ay satışa veya dağıtıma çıkmış olabilir.
Özellikle yeni baskılarda basım tarihi, kitabın hangi üretim grubuna ait
olduğunun anlaşılmasını sağlar.
Baskı Nedir?
Baskı, hazırlanmış metin ve görsellerin kâğıt veya başka bir yüzey üzerine
aktarılması işlemidir. Yayıncılıkta baskı sözcüğü hem üretim işlemini hem de
kitabın belirli bir üretim dönemini ifade edebilir.
“Kitabın ikinci baskısı” denildiğinde eser için yeni bir üretim süreci
gerçekleştirildiği anlaşılır. Ancak her yeni üretim mutlaka içeriğin
değiştirildiği anlamına gelmez.
Kitabın künyesinde “Birinci Baskı”, “İkinci Baskı” veya “Gözden Geçirilmiş
Baskı” gibi ifadeler kullanılabilir.
Baskı Adedi Nedir?
Baskı adedi, bir kitabın tek bir üretim sürecinde kaç nüsha basıldığını
ifade eder. Yayıncılık maliyetlerinin hesaplanmasında en önemli
unsurlardan biridir.
Baskı adedi arttıkça toplam maliyet yükselir; ancak kitap başına düşen
birim maliyet çoğunlukla azalır. Bunun nedeni kalıp, hazırlık, makine
ayarı ve işçilik gibi sabit giderlerin daha fazla kitaba bölünmesidir.
Bununla birlikte yüksek baskı adedi her zaman daha avantajlı değildir.
Satılmayacak kadar fazla kitap basılması; depolama, nakliye, hasar ve
sermayenin stokta beklemesi gibi ek sorunlar doğurabilir.
düşürülerek değil, kitabın gerçek satış ihtimali ve dağıtım kapasitesi
dikkate alınarak belirlenmelidir.
Baskı Hatası Nedir?
Baskı hatası, kitabın üretimi sırasında ortaya çıkan ve basılı nüshaların
kullanımını veya görünümünü bozan teknik kusurlardır.
Soluk baskı, mürekkep lekesi, renk kayması, eksik sayfa, ters forma,
çift baskı, bulanık yazı, eğri kesim, yanlış ciltleme ve kapağın hatalı
takılması yaygın baskı hataları arasındadır.
Baskı öncesi dosyada bulunan yazım veya tasarım yanlışları ise her zaman
matbaa hatası sayılmaz. Matbaa, kendisine onaylanarak gönderilen dosyayı
doğru biçimde basmışsa içerik hatasından sorumlu tutulmayabilir.
fire oranı, hatalı üretim durumunda uygulanacak çözüm ve yeniden basım
koşulları yazılı hâle getirilmelidir.
Baskı Kalıbı Nedir?
Baskı kalıbı, ofset baskıda metin ve görsellerin baskı makinesine
aktarılmasını sağlayan özel yüzeydir. Her renk için ayrı bir kalıp
hazırlanır.
Siyah beyaz bir kitap formasında genellikle tek renk kalıp kullanılır.
Dört renkli bir baskıda ise camgöbeği, macenta, sarı ve siyah için ayrı
ayrı kalıp hazırlanması gerekir.
Kalıp maliyeti ofset baskının başlangıç giderlerinden biridir. Bu nedenle
çok düşük adetlerde dijital baskı, yüksek adetlerde ise ofset baskı daha
ekonomik olabilir.
Baskı Kalitesi Nedir?
Baskı kalitesi, metinlerin, görsellerin ve renklerin kâğıt üzerinde ne
kadar net, dengeli ve doğru göründüğünü ifade eder.
Baskı kalitesi yalnızca kullanılan makineye bağlı değildir. Dosyanın
çözünürlüğü, renk profili, kâğıt türü, mürekkep, makine ayarı ve operatörün
deneyimi de sonucu etkiler.
Özellikle fotoğraf, sanat kitabı ve çocuk kitabı gibi renk hassasiyetinin
yüksek olduğu yayınlarda baskı öncesi prova alınması önemlidir.
Baskı Onayı Nedir?
Baskı onayı, kitabın iç sayfa ve kapak dosyalarının matbaada üretime
gönderilmeden önce yayıncı veya yetkili kişi tarafından kesin olarak
kabul edilmesidir.
Bu onaydan sonra dosyada değişiklik yapılması maliyet artışına, üretim
gecikmesine veya basılmış işin yeniden yapılmasına yol açabilir.
Baskı onayı verilmeden önce metin, sayfa sırası, kapak ölçüsü, ISBN,
barkod, fiyat bilgisi, renkler, taşma payları ve kesim sınırları dikkatle
kontrol edilmelidir.
ekranda görüntülenmesi yeterli değildir. Mümkünse PDF sayfa sayfa ve
büyütülerek incelenmelidir.
Baskı Provası Nedir?
Baskı provası, kitabın tamamı basılmadan önce metin, renk, sayfa düzeni,
kesim ve kapak görünümünün kontrol edilmesi amacıyla hazırlanan örnek
çıktıdır.
Prova, dijital çıktı, renkli kapak örneği, ozalit veya tam kitap maketi
biçiminde hazırlanabilir. Her prova türü gerçek baskı sonucunu aynı
doğrulukta göstermez.
Prova üzerinde bulunan hataların ana baskıdan önce fark edilmesi büyük
maliyet kayıplarını önleyebilir.
Baskı Provasında Neler Kontrol Edilir?
- Sayfa sırası ve sayfa numaraları,
- Başlıklar ve içindekiler bölümü,
- Yazı karakteri ve punto büyüklüğü,
- Görsellerin çözünürlüğü,
- Renklerin baskıdaki görünümü,
- Kapak ve sırt ölçüsü,
- Barkodun okunabilirliği,
- Kesim ve taşma payları.
Baskı Sayısı Nedir?
Baskı sayısı, bir kitabın kaç ayrı üretim döneminde basıldığını gösterir.
Birinci baskı kitabın ilk üretimini, ikinci baskı ise sonraki üretimini
ifade eder.
Baskı sayısı ile basılan toplam kitap miktarı aynı şey değildir. Bir kitabın
birinci baskısı 1.000 adet, ikinci baskısı 500 adet olabilir. Bu durumda
kitap iki baskı yapmış ve toplam 1.500 adet üretilmiş olur.
Yeni baskıda metinde önemli değişiklikler yapılmışsa bu durum künyede
“gözden geçirilmiş baskı”, “genişletilmiş baskı” veya “yenilenmiş baskı”
şeklinde belirtilmelidir.
Baskı Tekniği Nedir?
Baskı tekniği, dijital dosyadaki metin ve görsellerin kâğıt üzerine hangi
yöntemle aktarılacağını ifade eder.
Kitap üretiminde en yaygın kullanılan yöntemler dijital baskı ve ofset
baskıdır. Bunun yanında serigrafi, tipo baskı, risograf ve özel sanat
baskıları da kullanılabilir.
Uygun teknik; baskı adedi, renk sayısı, kâğıt türü, kitap boyutu, kalite
beklentisi, teslim süresi ve bütçeye göre seçilir.
Baskı Öncesi Hazırlık Nedir?
Baskı öncesi hazırlık, kitabın dijital dosyalarının matbaada sorunsuz
üretilebilmesi için yapılan teknik kontrollerin ve düzenlemelerin tümüdür.
Bu aşamada sayfa ölçüsü, taşma payı, renk profili, görsel çözünürlüğü,
yazı karakterleri, siyah renk değerleri, kapak sırtı ve PDF ayarları
kontrol edilir.
Baskı öncesi hazırlıkta fark edilmeyen küçük bir hata, yüzlerce veya
binlerce kitapta tekrar edebilir. Bu nedenle baskı öncesi kontrol,
üretimin en kritik aşamalarından biridir.
Baskıya Hazır Dosya Nedir?
Baskıya hazır dosya, tasarım ve düzeltme işlemleri tamamlanmış, matbaanın
teknik koşullarına uygun biçimde hazırlanmış nihai PDF dosyasıdır.
Bu dosyada sayfa ölçüleri doğru olmalı, fontlar gömülmeli, görseller yeterli
çözünürlükte bulunmalı, taşma payları eklenmeli ve renk sistemi baskı
yöntemine uygun biçimde ayarlanmalıdır.
İç sayfa ve kapak çoğunlukla ayrı PDF dosyaları hâlinde matbaaya gönderilir.
Kapak dosyası ön kapak, sırt ve arka kapağı tek bir açılımda içerebilir.
Başlık Nedir?
Başlık, kitabın, bölümün veya metin içindeki bir kısmın konusunu tanımlayan
kısa ifadedir.
Kitap adı, eserin okuyucuyla ilk temas kurduğu unsurlardan biridir. Başlık;
özgün, anlaşılır, akılda kalıcı ve eserin içeriğiyle uyumlu olmalıdır.
Mizanpaj sırasında ana başlık, bölüm başlığı ve alt başlıklar arasında
görsel bir hiyerarşi kurulmalıdır. Yazı boyutu, kalınlık, boşluk ve hizalama
bu hiyerarşiyi desteklemelidir.
Başlık Sayfası Nedir?
Başlık sayfası, kitabın iç bölümünde eser adı, yazar adı ve çoğu zaman
yayınevi adının yer aldığı sayfadır.
Bu sayfa ön kapaktan farklıdır. Kitabın iç sayfaları arasında bulunur ve
eserin temel kimlik bilgilerini tekrarlar.
Başlık sayfasının arka yüzünde genellikle künye bilgileri yer alır.
Bazı kitaplarda başlık sayfasından önce yalnızca kitap adının bulunduğu
yarım başlık sayfası da kullanılabilir.
Bayi Nedir?
Bayi, yayınevi veya dağıtımcıdan aldığı kitapları son kullanıcıya satan
mağaza, işletme veya satış noktasıdır.
Kitabevleri, kırtasiyeler, gazete bayileri ve bazı çevrim içi satış
platformları yayıncılık zincirinde bayi konumunda olabilir.
Bayi, kitabı çoğunlukla kapak fiyatı üzerinden belirli bir iskonto oranıyla
satın alır veya emanet satış yöntemiyle satışa sunar.
Bekleme Süresi Nedir?
Bekleme süresi, bir kitap dosyasının yayınevine gönderilmesi ile
değerlendirme sonucunun yazara bildirilmesi arasında geçen süredir.
Bu süre yayınevinin iş yoğunluğuna, dosyanın türüne, editör sayısına ve
değerlendirme yöntemine göre değişebilir. Bazı yayınevleri birkaç hafta
içinde cevap verirken bazı değerlendirmeler aylar sürebilir.
Dosya göndermeden önce yayınevinin başvuru koşulları ve tahmini
değerlendirme süresi incelenmelidir.
Bez Cilt Nedir?
Bez cilt, sert kapaklı kitabın dış yüzeyinin kumaş veya kumaş görünümlü
özel bir cilt beziyle kaplanmasıdır.
Bu yöntem özellikle özel baskılarda, prestij kitaplarında, albümlerde,
anı kitaplarında, tezlerde ve koleksiyonluk eserlerde kullanılır.
Bez cilt üzerine sıcak yaldız, gofre, serigrafi veya baskı uygulanabilir.
Görünümü şık ve dayanıklı olmakla birlikte standart karton kapağa göre
maliyeti daha yüksektir.
Bibliyografya Nedir?
Bibliyografya, bir eserin hazırlanmasında yararlanılan kitap, makale,
belge, tez, internet kaynağı ve diğer yayınların düzenli listesidir.
Türkçede kaynakça sözcüğüyle yakın anlamda kullanılır. Akademik ve
araştırma kitaplarında bibliyografyanın belirli bir kaynak gösterme
sistemine göre hazırlanması gerekir.
Yazar adı, eser adı, yayınevi, yayın yeri, yayın yılı, dergi adı, cilt,
sayı ve sayfa aralığı gibi bilgiler kullanılan sisteme göre sıralanır.
Bileşik Kitap Nedir?
Bileşik kitap, birden fazla metnin, eserin veya bağımsız bölümün tek bir
kitapta bir araya getirilmesiyle oluşturulan yayındır.
Bir yazarın birkaç eserinin tek ciltte toplanması, farklı yazarlara ait
metinlerin bir seçki hâline getirilmesi veya birkaç cildin ortak bir
baskıda birleştirilmesi bu kapsama girebilir.
Bileşik kitap hazırlanırken her metnin telif durumu ayrı ayrı
değerlendirilmelidir.
Birinci Baskı Nedir?
Birinci baskı, bir kitabın ilk kez çoğaltılarak yayımlanmasını ifade eder.
Kitabın künye sayfasında “Birinci Baskı” veya “1. Baskı” şeklinde
gösterilebilir.
Birinci baskının adedi yayınevinin satış beklentisine, bütçesine, dağıtım
gücüne ve kitabın hedef kitlesine göre belirlenir.
Birinci baskının tükenmesi durumunda eser yeniden basılırsa sonraki üretim
ikinci baskı olarak adlandırılabilir.
Blok Nedir?
Blok, kitabın kapak dışında kalan ve bir araya getirilmiş iç sayfalarının
bütünüdür. Başka bir ifadeyle kesilmiş, katlanmış ve ciltlenmeye hazır
kitap gövdesidir.
Sert kapaklı kitaplarda iç blok önce hazırlanır, daha sonra kapakla
birleştirilir. Blok kalınlığı kitabın sırt ölçüsünün belirlenmesinde
doğrudan etkilidir.
Boş Sayfa Nedir?
Boş sayfa, üzerinde metin veya görsel bulunmayan ancak kitabın yapısal
düzeni gereği kitaba eklenen sayfadır.
Bölümlerin sağ sayfadan başlaması, kitabın forma sayısına uydurulması veya
ön ve arka bölüm düzeninin korunması amacıyla boş sayfa kullanılabilir.
Boş sayfa bir mizanpaj hatası değildir. Ancak yanlış yerde bulunan veya
gereksiz yere eklenen boş sayfalar baskı öncesinde kontrol edilmelidir.
sayfa numarası basılmaz; ancak bu sayfalar toplam sayfa hesabına dahildir.
Boyut Nedir?
Boyut, kitabın kesimden sonra sahip olacağı en ve yükseklik ölçüsüdür.
Genellikle santimetre veya milimetre cinsinden belirtilir.
13,5 × 19,5 cm, 14 × 21 cm, 16 × 23,5 cm ve 20 × 20 cm Türkiye’de sık
kullanılan kitap ölçülerine örnek olarak verilebilir.
Kitap boyutu; tür, hedef yaş grubu, metin uzunluğu, görsel kullanımı,
baskı maliyeti, kâğıt firesi ve okuma rahatlığı dikkate alınarak seçilmelidir.
Bölüm Nedir?
Bölüm, kitabın içeriğini konu, zaman, olay veya düşünce bakımından daha
küçük ve düzenli parçalara ayıran ana yapısal birimdir.
Romanlarda olay akışını düzenlemek, akademik kitaplarda konuları
sınıflandırmak, rehber kitaplarda ise okuyucunun aradığı bilgiye daha
kolay ulaşmasını sağlamak amacıyla bölümler kullanılır.
Bölüm başlıklarının yazım biçimi, numaralandırılması ve sayfa üzerindeki
yerleşimi kitap boyunca tutarlı olmalıdır.
Bölüm Başı Nedir?
Bölüm başı, yeni bir bölümün başladığı sayfa veya tasarım alanıdır.
Çoğu kitapta bölüm başları diğer sayfalardan farklı bir görsel düzenle
hazırlanır.
Bölüm başında daha büyük başlık, geniş üst boşluk, süsleme, bölüm numarası,
kısa alıntı veya özel bir görsel kullanılabilir.
Geleneksel kitap tasarımında ana bölümlerin tek numaralı sağ sayfalardan
başlaması tercih edilebilir.
Broşür Nedir?
Broşür, bir ürün, hizmet, kurum, etkinlik veya yayın hakkında kısa bilgi
vermek amacıyla hazırlanan az sayfalı basılı tanıtım materyalidir.
Tek yaprak, iki kırımlı, üç kırımlı veya küçük kitapçık biçiminde
hazırlanabilir. Yayınevleri yeni çıkan kitapları, yayın kataloglarını
veya etkinliklerini tanıtmak için broşür kullanabilir.
Broşür tasarımında mesajın kısa, iletişim bilgilerinin görünür ve görsel
hiyerarşinin güçlü olması gerekir.
B Harfi Yayıncılık Terimleri Kısa Özeti
B harfiyle başlayan yayıncılık terimleri, kitabın fikir aşamasından
okuyucuya ulaşmasına kadar geçen sürecin hemen her bölümüne dokunur.
Bandrol ve barkod kitabın yasal ve ticari kimliğini; baskı adedi,
baskı tekniği ve baskı kalitesi üretim sürecini; başlık, bölüm ve boş
sayfa ise kitabın içerik ve tasarım düzenini etkiler.
Bu kavramların doğru anlaşılması, yazarların matbaa ve yayıneviyle daha
sağlıklı iletişim kurmasını, maliyetleri doğru değerlendirmesini ve baskı
sonrasında yaşanabilecek sorunları azaltmasını sağlar.
B Harfi Yayıncılık Terimleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
ISBN ile bandrol aynı şey midir?
Hayır. ISBN kitabın uluslararası kimlik numarasıdır. Bandrol ise kitabın
yasal olarak çoğaltıldığını ve kayıtlı biçimde piyasaya sunulduğunu
gösteren güvenlik etiketidir.
Baskı adedi arttıkça kitap maliyeti düşer mi?
Toplam üretim maliyeti yükselir; ancak kalıp, hazırlık ve makine ayarı
gibi sabit giderler daha fazla kitaba bölündüğü için kitap başına düşen
birim maliyet çoğunlukla azalır.
Her kitapta barkod bulunması gerekir mi?
Satışa ve dağıtıma sunulan kitaplarda barkod kullanılması stok, satış ve
dağıtım işlemleri açısından büyük önem taşır. Barkod çoğunlukla kitabın
ISBN numarasından oluşturulur.
Baskı provası almadan kitap basılabilir mi?
Basılabilir; ancak özellikle renkli, görselli veya yüksek adetli
çalışmalarda prova almamak önemli bir risktir. Prova, hata ve renk
sorunlarının ana baskıdan önce görülmesini sağlar.
Boş sayfalar kitabın sayfa sayısına dahil midir?
Evet. Üzerinde metin veya numara bulunmasa bile fiziksel olarak kitapta
bulunan boş sayfalar toplam sayfa sayısına dahildir.
Birinci baskı ile birinci basım aynı anlama mı gelir?
Günlük yayıncılık dilinde çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Ancak
“baskı” sözcüğü bazen eserin sürümünü, “basım” ise fiziksel üretim
işlemini vurgulamak amacıyla kullanılabilir.
Yayıncılık ve Kitap Bastırma Sözlüğü: C–Ç Harfleri
Cilt, cilt payı, cilt bezi, cümle düzeni, çeviri telifi ve çevrim içi yayıncılık
gibi kitap üretim sürecinde sık kullanılan kavramların ayrıntılı ve anlaşılır açıklamaları.
Bir kitabın hazırlanması yalnızca metnin yazılması ve matbaaya gönderilmesinden
ibaret değildir. Editörlükten sayfa tasarımına, kâğıt seçiminden ciltlemeye,
telif haklarından dağıtıma kadar pek çok aşamada teknik terimler kullanılır.
Bu bölümde C ve Ç harfleriyle başlayan yayıncılık terimlerini,
yazarların ve ilk kez kitap bastıracak kişilerin anlayabileceği şekilde açıklıyoruz.
C Harfiyle Başlayan Yayıncılık Terimleri
Cilt
Kitabın basılı formalarının bir araya getirilerek kapakla birleştirilmesi
ve kullanıma hazır hâle getirilmesi işlemidir.
Günlük kullanımda “cilt” sözcüğü çoğu zaman kitabın kapağı anlamında
kullanılsa da matbaacılıkta bundan daha geniş bir süreci ifade eder.
Basılan ve katlanan formalar sıralanır, birbirine tutturulur, gerekiyorsa
dikilir ve ardından kapakla birleştirilir.
Kitabın kullanım amacı, sayfa sayısı, kâğıt türü, hedeflenen satış fiyatı
ve baskı adedi uygulanacak cilt yöntemini etkiler. Amerikan cilt, iplik
dikişli cilt, tel dikiş ve sert kapaklı cilt en yaygın seçenekler arasındadır.
Neden önemlidir? Doğru cilt seçimi kitabın dayanıklılığını,
rahat açılmasını, görünümünü ve üretim maliyetini doğrudan etkiler.
Cilt Bezi
Özellikle sert kapaklı kitapların dış yüzeyini kaplamak için kullanılan
kumaş veya kumaş görünümlü dayanıklı malzemedir.
Cilt bezi; prestij kitaplarında, özel baskılarda, anı kitaplarında,
albümlerde, tezlerde ve sınırlı sayıda hazırlanan koleksiyonluk eserlerde
sıkça kullanılır. Üzerine sıcak yaldız, gofre, serigrafi veya farklı baskı
teknikleri uygulanabilir.
Malzemenin dokusu ve rengi kitabın görsel kimliğini güçlendirir. Ancak
standart karton kapağa göre üretim maliyeti daha yüksektir ve uygulama
daha fazla işçilik gerektirir.
Örnek: Bordo cilt bezi üzerine altın yaldızla kitap adı
ve yazar adı basılan sert kapaklı bir anı kitabı.
Cilt Kapağı
Bir kitabın iç sayfalarını dış etkilerden koruyan ve kitabın ön, arka ve
sırt bölümlerini oluşturan dış yapıdır.
Karton kapaklı kitaplarda kapak çoğunlukla tek parça basılır ve ön kapak,
sırt ile arka kapağı birlikte içerir. Sert kapaklı kitaplarda ise mukavva,
kaplama malzemesi, şiraze, yan kâğıdı ve başka yardımcı parçalar kullanılabilir.
Kapak dosyasının hazırlanabilmesi için kitabın kesin sayfa sayısı,
kullanılacak iç kâğıdın gramajı ve matbaanın verdiği sırt ölçüsü bilinmelidir.
Dikkat: İç sayfa sayısı kesinleşmeden hazırlanan tam kapak
tasarımında sırt kalınlığı yanlış çıkabilir.
Cilt Payı
Metnin ve önemli görsel unsurların kitabın cilt tarafına fazla yaklaşmasını
önlemek amacıyla bırakılan güvenli iç boşluktur.
Kitap açıldığında sayfanın sırt tarafındaki bölüm tam olarak görünmeyebilir.
Özellikle kalın, Amerikan ciltli veya sert kapaklı kitaplarda bu kayıp daha
belirgindir. Bu nedenle iç kenar boşluğu çoğu zaman dış kenar boşluğundan
biraz daha geniş tutulur.
Karşılıklı sayfalarda cilt payı, tek sayfalarda sol; çift sayfalarda sağ
tarafta yer alır. Profesyonel mizanpaj programlarında bu alan genellikle
“iç kenar” veya “inside margin” olarak tanımlanır.
Neden önemlidir? Yetersiz cilt payı, okurun kitabı zorlayarak
açmasına ve satırların başlangıç ya da bitişlerinin görünmemesine yol açabilir.
Cilt Türü
Kitabın sayfalarının birbirine ve kapağa hangi yöntemle bağlandığını
belirten üretim biçimidir.
Cilt türü seçilirken kitabın sayfa sayısı, kullanım sıklığı, hedef kitlesi,
satış fiyatı ve beklenen raf ömrü değerlendirilir. İnce çocuk kitaplarında
tel dikiş; roman, şiir ve araştırma kitaplarında Amerikan cilt; uzun süre
kullanılacak eserlerde ise iplik dikişli veya sert kapaklı cilt tercih edilebilir.
Her cilt yönteminin uygulanabileceği minimum ve maksimum sayfa aralıkları
bulunabilir. Kâğıdın kalınlığı da bu sınırları değiştirebilir.
Ciltleme
Basılmış ve katlanmış kitap sayfalarının doğru sırada birleştirilerek
kapak içine yerleştirilmesi işlemlerinin genel adıdır.
Ciltleme sürecinde harmanlama, kesim, frezeleme, tutkallama, dikiş,
kapak takma, presleme ve üç ağız kesim gibi farklı işlemler uygulanabilir.
Kullanılan işlemler seçilen cilt türüne göre değişir.
Baskısı doğru yapılmış bir kitap, hatalı ciltleme nedeniyle sayfa kaybı,
ters forma, kopma, eğri kesim veya kapağın ayrılması gibi sorunlarla
karşılaşabilir. Bu nedenle ciltleme baskı kadar önemli bir üretim aşamasıdır.
CMYK
Matbaacılıkta renkli baskı üretmek için kullanılan camgöbeği, macenta,
sarı ve siyah renklerden oluşan dört renkli baskı sistemidir.
CMYK adı İngilizce Cyan, Magenta, Yellow, Key/Black sözcüklerinin
baş harflerinden oluşur. Dijital ekranlar çoğunlukla RGB renk sistemini,
matbaalar ise CMYK sistemini kullanır.
Ekranda parlak görünen bazı renkler CMYK baskıda daha mat veya farklı
görünebilir. Bu nedenle baskıya gönderilecek kapak ve renkli iç sayfa
dosyalarının doğru renk profiliyle hazırlanması gerekir.
Dikkat: RGB olarak hazırlanan bir kapağın baskıdaki rengi,
bilgisayar ekranındaki görüntüsüyle birebir aynı olmayabilir.
Crop Marks – Kesim İşaretleri
Basılı tabakanın hangi noktalardan kesilerek kitabın net ölçüsüne
getirileceğini gösteren ince kılavuz çizgilerdir.
Türkçede “kesim işaretleri” veya “kesim çizgileri” olarak adlandırılır.
PDF oluşturulurken baskı ayarlarından eklenebilir. Bu işaretler sayfanın
nihai ölçüsünün dışında bulunur ve kesimden sonra kitap üzerinde görünmez.
Kesim işaretleri ile taşma payı aynı şey değildir. Kesim işareti matbaaya
nereden kesileceğini gösterirken taşma payı, kesim sapmalarında beyaz
kenar oluşmasını engellemek için tasarımın dışarı doğru uzatılmasıdır.
Cümle Düzeni
Bir metindeki düşüncelerin dil bilgisi, anlam, vurgu, akıcılık ve anlatım
bütünlüğü bakımından doğru cümlelerle kurulmasıdır.
Editörlük sürecinde yalnızca yazım yanlışları düzeltilmez. Gereksiz uzayan,
öznesi belirsiz, anlamı karışık veya birbirini tekrar eden cümleler de
değerlendirilir. Ancak editörün müdahalesi, yazarın üslubunu ortadan
kaldıracak ölçüde olmamalıdır.
Özellikle uzun cümlelerde yüklem, özne, bağlaç ve noktalama ilişkileri
dikkatle kontrol edilmelidir. İyi kurulmuş cümleler metnin okunma hızını
ve anlaşılabilirliğini artırır.
Ç Harfiyle Başlayan Yayıncılık Terimleri
Çalışma Kopyası
Bir kitabın düzenleme, kontrol veya prova amacıyla kullanılan ve henüz
kesinleşmemiş metin ya da tasarım sürümüdür.
Çalışma kopyası Word dosyası, dizgi PDF’si, basılı çıktı veya dijital prova
biçiminde olabilir. Üzerinde editör, düzeltmen, yazar ve tasarımcı tarafından
değişiklikler yapılabilir.
Dosya adlarında tarih veya sürüm numarası kullanılması, eski ve yeni
kopyaların karışmasını önler. “Son”, “en son”, “kesin son” gibi belirsiz
adlandırmalar yerine düzenli bir sürüm sistemi kurulmalıdır.
Örnek dosya adı:
roman-mizanpaj-v03-29-07-2026.pdf
Çapraz Okuma
Bir metnin farklı kişiler, farklı dosya biçimleri veya farklı kontrol
yöntemleri kullanılarak karşılaştırmalı biçimde incelenmesidir.
Çapraz okuma sırasında yazarın teslim ettiği son metin ile mizanpajlı
PDF karşılaştırılabilir. Böylece dizgi sırasında atlanan paragraf, değişen
sözcük, bozuk dipnot, kayıp italik veya yanlış başlık gibi hatalar bulunabilir.
Bir kişinin sürekli baktığı metindeki hatalara zamanla alışması mümkündür.
Bu nedenle son kontrolün metni daha önce okumamış bir düzeltmen tarafından
yapılması önemli avantaj sağlar.
Çeviri
Bir eserin anlamını, üslubunu ve bağlamını koruyarak başka bir dile
aktarılması işlemidir.
Kitap çevirisi yalnızca sözcükleri başka bir dilde karşılamak değildir.
Deyimler, kültürel göndermeler, terminoloji, anlatıcı sesi ve eserin
dönemsel özellikleri de dikkate alınmalıdır.
Çevirmenin adı kitabın künyesinde ve çoğunlukla kapakta belirtilir.
Çeviri metni ayrıca editörlük, redaksiyon ve son okuma aşamalarından
geçirilmelidir.
Neden önemlidir? Zayıf bir çeviri, güçlü bir eserin
anlamını ve edebî niteliğini hedef dilde ciddi biçimde bozabilir.
Çeviri Editörü
Çevrilmiş metni kaynak eserle karşılaştıran; anlam, terminoloji, üslup
ve dil sorunlarını denetleyen editördür.
Çeviri editörünün hem kaynak dile hem hedef dile yeterli düzeyde hâkim
olması beklenir. Editör, atlanan bölümleri, yanlış yorumlanan ifadeleri,
tutarsız terimleri ve hedef dilde yapay duran cümleleri belirler.
Çeviri editörlüğü ile genel redaksiyon birbirine yakın görünse de aynı
değildir. Çeviri editörü gerektiğinde özgün metne başvurarak karşılaştırma
yapar; genel redaksiyon ise çoğunlukla hedef dildeki metne odaklanır.
Çeviri Hakkı
Bir eserin belirli bir dile çevrilerek yayımlanmasına izin veren mali
haklardan biridir.
Yabancı bir kitabın Türkçe çevirisini yayımlamak isteyen yayınevi,
eser kamu malı hâline gelmemişse hak sahibinden veya yetkili ajanstan
izin almak zorundadır. Yalnızca çevirmeni bulmak ve çeviri yaptırmak,
kitabı yayımlamak için yeterli değildir.
Çeviri hakkı sözleşmesinde dil, ülke, süre, baskı biçimleri, avans,
telif oranı, baskı adedi, elektronik yayın ve sesli kitap hakları gibi
konular açıkça belirtilmelidir.
Dikkat: İnternette metnine ulaşılabilen her eser telifsiz
veya serbestçe çevrilebilir değildir.
Çeviri Telif Sözleşmesi
Çevirmen ile yayınevi arasındaki çalışma koşullarını ve çeviri üzerindeki
hakların kullanım biçimini düzenleyen yazılı anlaşmadır.
Sözleşmede çevrilecek eser, teslim tarihi, ücretin hesaplanma yöntemi,
ödeme zamanı, düzeltme süreci, çevirmenin adının belirtilmesi, yeni baskılar,
elektronik kitap ve sesli kitap gibi kullanım alanları açıkça yazılmalıdır.
Çevirmenin yaptığı çeviri, özgün eserden ayrı olarak fikrî emek içerir.
Bu nedenle hem özgün eserin hakları hem de çevirmenin çeviri üzerindeki
hakları dikkate alınmalıdır.
Çevrim İçi Kitap Satışı
Basılı veya dijital kitapların internet sitesi, pazar yeri ya da çevrim
içi mağaza üzerinden okuyucuya sunulmasıdır.
Yayınevleri kendi internet sitelerinin yanı sıra kitap satış platformları
ve genel pazar yerleri üzerinden de satış yapabilir. Satış fiyatı belirlenirken
platform komisyonu, kargo, paketleme, ödeme sistemi kesintileri, iade riski
ve vergisel yükümlülükler hesaba katılmalıdır.
Ürün sayfasında kitap adı, yazar, ISBN, sayfa sayısı, boyut, kapak türü,
yayın tarihi, açıklama ve doğru kapak görseli bulunmalıdır. Eksik ürün
bilgileri hem satışları hem arama motoru görünürlüğünü olumsuz etkiler.
Çevrim İçi Yayıncılık
Kitap, dergi, bülten, makale veya başka yayınların internet ortamında
hazırlanması, yayımlanması ve okuyucuya ulaştırılmasıdır.
Çevrim içi yayıncılık; web siteleri, elektronik dergiler, e-kitaplar,
dijital arşivler, abonelik platformları ve mobil uygulamalar üzerinden
yürütülebilir. İçeriğin yalnızca PDF olarak yüklenmesi ile sınırlı değildir.
Arama motoru uyumluluğu, mobil görünüm, erişilebilirlik, telif hakları,
veri güvenliği, yedekleme ve uzun süreli dijital arşivleme bu yayıncılık
biçiminin önemli parçalarıdır.
Çift Sayfa
Basılı bir kitap açıldığında sol tarafta yer alan ve genellikle çift
numara taşıyan sayfadır.
Geleneksel kitap düzeninde tek numaralı sayfalar sağda, çift numaralı
sayfalar solda bulunur. Bölüm başlangıçları çoğunlukla sağ sayfaya,
yani tek numaralı sayfaya denk getirilmeye çalışılır.
Mizanpaj programlarında karşılıklı sayfalar birlikte tasarlanır.
Tek ve çift sayfalarda iç-dış kenarların yer değiştirmesi nedeniyle
ayrı ana sayfa düzenleri kullanılabilir.
Çift Taraflı Baskı
Kâğıdın hem ön hem de arka yüzüne baskı yapılmasıdır.
Kitapların büyük bölümü çift taraflı basılır. Ön ve arka yüzdeki
metinlerin birbirine göre doğru konumlandırılması “ön-arka ayarı”
bakımından önemlidir.
Çok ince veya geçirgen kâğıtlarda arka yüzdeki yazı ön taraftan
görülebilir. Bu durum kâğıdın opaklığı, gramajı, mürekkep yoğunluğu
ve baskı tekniğiyle ilişkilidir.
Çizgi Altı
Metin içinde açıklanması gereken bir sözcük veya bilgi için sayfanın
alt bölümünde verilen dipnot alanını ifade eden geleneksel bir terimdir.
Akademik ve araştırma kitaplarında kaynak göstermek, ek açıklama yapmak
veya metnin akışını bozabilecek ayrıntıları vermek için kullanılır.
Dipnotların yazı boyutu ana metinden daha küçük olabilir; ancak rahat
okunamayacak kadar küçültülmemelidir.
Dipnot numaralarının sırası, sayfa geçişleri ve dipnot metinlerinin
doğru yerde bulunması son okuma sırasında özellikle kontrol edilmelidir.
Çizim
Kitapta anlatımı desteklemek, bilgi vermek veya görsel bir dünya
oluşturmak amacıyla kullanılan resimleme çalışmasıdır.
Çocuk kitapları, ders kitapları, teknik yayınlar, şiir kitapları ve
özel tasarım eserlerde çizimler önemli bir anlatım unsuru olabilir.
Çizimler el yapımı hazırlanabileceği gibi dijital araçlarla da üretilebilir.
Baskıda kullanılacak çizimlerin çözünürlüğü, renk sistemi, dosya biçimi,
sayfa ölçüsü ve taşma payı baskı şartlarına uygun olmalıdır. Çizerle
yapılacak sözleşmede kullanım hakları ve ücret açıkça düzenlenmelidir.
Çizer
Kitap için özgün resim, illüstrasyon, karakter, harita, şema veya başka
görsel çalışmalar hazırlayan kişidir.
Çizer, özellikle çocuk kitaplarında metnin görsel anlatımını kuran temel
yaratıcılar arasındadır. Metni yalnızca resmetmekle kalmaz; karakterlerin
görünümü, mekânlar, renk dünyası ve sayfa atmosferi üzerinde de çalışır.
İş başlamadan önce kitap ölçüsü, hedef yaş grubu, çizim sayısı, teslim
biçimi, revizyon sınırı, çalışma takvimi ve hak devri konuları belirlenmelidir.
Dikkat: Çizim ücretinin ödenmiş olması, bütün kullanım
haklarının kendiliğinden ve sınırsız biçimde yayınevine geçtiği anlamına gelmez.
Çok Yazarlılık
Bir kitabın iki veya daha fazla yazarın ortak katkısıyla hazırlanmasıdır.
Ortak yazarlı kitaplarda bölümlerin kim tarafından yazıldığı belirtilerek
veya bütün yazarlar ortak eser sahibi gösterilerek yayın yapılabilir.
Akademik kitaplar, seçkiler, ders kitapları ve araştırma eserlerinde
çok yazarlılık sık görülür.
Telif paylaşımı, yazar sıralaması, revizyon yetkisi, tanıtım kullanımı ve
yeni baskı kararlarının nasıl alınacağı sözleşmede açık biçimde düzenlenmelidir.
Çözünürlük
Bir dijital görselin içerdiği ayrıntı miktarını ve baskıda ne kadar net
görüneceğini belirleyen teknik ölçüdür.
Baskı için hazırlanan fotoğraf ve görsellerde çoğunlukla 300 PPI çözünürlük
hedeflenir. İnternetten alınan küçük görseller ekranda yeterli görünse bile
kitap ölçüsünde basıldığında bulanıklaşabilir veya piksellenebilir.
Bir görselin yalnızca çözünürlük değerini yazılımla yükseltmek, görüntüye
gerçek ayrıntı kazandırmaz. Görselin piksel ölçüleri ve basılacağı fiziksel
boyut birlikte değerlendirilmelidir.
Örnek: 300 PPI değerine sahip bir görsel, hedeflenen baskı
boyutuna yetecek piksel ölçülerine de sahip olmalıdır.
Cilt ve çeviri kavramları neden özellikle önemlidir?
Ciltle ilgili yanlış tercihler kitabın fiziksel kullanımını ve dayanıklılığını;
çeviriyle ilgili eksik sözleşmeler ise eserin hukuki durumunu etkileyebilir.
Bir kitabın güzel görünmesi kadar doğru yöntemle üretilmesi ve gerekli yayın
haklarının alınmış olması da önemlidir. Yazarların, çevirmenlerin ve yayınevlerinin
bu kavramları sözleşme ve üretim aşamasından önce netleştirmesi sonradan
çıkabilecek anlaşmazlıkları azaltır.
Sık Sorulan Sorular
Kitaplarda en çok hangi cilt türü kullanılır?
Roman, şiir, öykü ve benzeri karton kapaklı kitaplarda en yaygın yöntemlerden
biri Amerikan cilttir. Ancak kitabın sayfa sayısı, kâğıdı, kullanım amacı ve
bütçesi farklı bir cilt türünü gerekli kılabilir.
Cilt payı ile taşma payı aynı şey midir?
Hayır. Cilt payı, metnin kitabın sırt tarafında kaybolmasını önlemek için
sayfanın iç kısmında bırakılan boşluktur. Taşma payı ise kesim sırasında
beyaz kenar oluşmaması için görsellerin sayfa ölçüsünün dışına uzatılmasıdır.
Yabancı bir kitabı çevirmek için izin gerekir mi?
Eserin koruma süresi devam ediyorsa genellikle hak sahibinden veya yetkili
temsilcisinden çeviri ve yayın izni alınması gerekir. Eserin internette
bulunması, izin alınmadan yayımlanabileceği anlamına gelmez.
Çevirmen ile çeviri editörü aynı kişi midir?
Zorunlu olarak aynı kişi değildir. Çevirmen eseri hedef dile aktarır;
çeviri editörü ise çeviriyi özgün metinle karşılaştırarak anlam, terminoloji
ve üslup yönünden denetler.
Kitap görselleri neden 300 PPI hazırlanır?
300 PPI, kaliteli basılı yayınlarda ayrıntıların yeterince net görünmesi için
yaygın kullanılan bir değerdir. Daha düşük çözünürlüklü görseller, özellikle
büyük boyutta basıldıklarında bulanık veya pikselli görünebilir.
dijital baskı, dijital prova, dipnot ve dosya değerlendirme gibi yayıncılık terimleri.
D Harfiyle Başlayan Yayıncılık Terimleri
D harfi; dağıtımdan dijital baskıya, dizgiden dipnota kadar
kitabın hazırlanması, üretilmesi ve okuyucuya ulaştırılması
sürecinde sık kullanılan önemli yayıncılık kavramlarını içerir.
Dağıtım Nedir?
Dağıtım, yayımlanan kitapların kitabevlerine, internet satış
platformlarına, zincir mağazalara, kütüphanelere ve diğer satış
noktalarına ulaştırılması sürecidir.
Kitap dağıtımı yalnızca fiziksel taşıma işleminden ibaret değildir.
Kitabın satış sistemlerine tanımlanması, stok takibi, siparişlerin
hazırlanması, sevkiyat, faturalandırma, iade ve tahsilat gibi işlemler
de dağıtım sürecinin parçasıdır.
Yayınevleri dağıtımı kendi imkânlarıyla yapabileceği gibi profesyonel
dağıtım şirketleriyle de çalışabilir. Dağıtım şirketleri genellikle
kitabın kapak fiyatı üzerinden belirli bir iskonto oranıyla çalışır.
kitabevlerinde yer alacağı anlamına gelmez. Dağıtım için ayrıca satış
kanallarının kurulması gerekir.
Dağıtım Ağı Nedir?
Dağıtım ağı, bir yayınevinin kitaplarını ulaştırabildiği mağaza,
kitabevi, internet sitesi, pazar yeri, bayi ve satış noktalarının
bütünüdür.
Güçlü bir dağıtım ağı, kitabın farklı şehirlerde ve farklı satış
kanallarında görünür olmasını sağlar. Ancak dağıtım ağının genişliği
tek başına yüksek satış garantisi vermez.
Kitabın konusu, fiyatı, tanıtımı, hedef kitlesi ve satış noktalarındaki
görünürlüğü dağıtım başarısını doğrudan etkiler.
Dağıtımcı Nedir?
Dağıtımcı, yayınevlerinden aldığı kitapları kitabevlerine, mağazalara,
çevrim içi satış kanallarına ve diğer satış noktalarına ulaştıran kişi
veya kuruluştur.
Dağıtımcılar kitapların stoklanması, sipariş alınması, sevkiyatı,
satış raporlarının hazırlanması ve iadelerin yönetilmesi gibi
işlemleri yürütebilir.
Dağıtımcı ile yayınevi arasındaki anlaşmada iskonto oranı, ödeme
süresi, iade koşulları, hasarlı kitaplar ve stok bildirimi gibi
konular açıkça belirlenmelidir.
Dağıtım İskontosu Nedir?
Dağıtım iskontosu, kitabın kapak fiyatı üzerinden dağıtımcıya veya
satış kanalına bırakılan indirim oranıdır.
Örneğin kapak fiyatı 200 TL olan bir kitap yüzde 50 dağıtım
iskontosuyla veriliyorsa yayınevinin dağıtımcıya satış fiyatı
100 TL olur.
Bu tutarın içinden baskı maliyeti, telif, kargo, depolama, vergi,
tanıtım ve diğer giderler karşılanır. Bu nedenle kapak fiyatı
belirlenirken dağıtım iskontosu mutlaka hesaba katılmalıdır.
kapak fiyatı, dağıtım ve satış kesintileri nedeniyle yayınevini zarara
uğratabilir.
Depo Nedir?
Depo, basılmış kitapların satışa veya sevkiyata gönderilene kadar
saklandığı alandır.
Kitap depolarının kuru, temiz, havalandırılabilir ve doğrudan güneş
ışığından korunmuş olması gerekir. Nem, su, aşırı sıcaklık ve haşereler
kitaplara ciddi zarar verebilir.
Kitaplar zemine doğrudan temas ettirilmemeli, raf veya palet üzerinde
saklanmalıdır. Stokların düzenli sayılması ve hangi kitabın kaç adet
bulunduğunun kayıt altına alınması gerekir.
Depolama Nedir?
Depolama, basılmış kitapların korunması, sınıflandırılması ve sevkiyata
hazır biçimde saklanması işlemidir.
Yüksek baskı adetlerinde depolama önemli bir maliyet kalemine dönüşebilir.
Kitaplar satılmadıkça depoda yer kaplar ve yayınevinin sermayesinin
stokta beklemesine neden olur.
Baskı adedi belirlenirken yalnızca birim maliyet değil, kitapların
ne kadar sürede satılabileceği ve nerede saklanacağı da değerlendirilmelidir.
Dergi Nedir?
Dergi, belirli aralıklarla yayımlanan; makale, öykü, şiir, haber,
röportaj, inceleme, görsel ve benzeri içeriklerden oluşan süreli yayındır.
Dergiler haftalık, aylık, iki aylık, üç aylık, altı aylık veya yıllık
periyotlarla yayımlanabilir. Her sayının kendine ait sayı numarası ve
yayın tarihi bulunur.
Dergiler kitaplardan farklı olarak ISBN yerine ISSN numarasıyla
tanımlanır. Ancak derginin ek olarak yayımladığı bağımsız kitaplar için
ISBN alınması gerekebilir.
Derleme Nedir?
Derleme, farklı kaynaklardan seçilen metin, belge, yazı veya bilgilerin
belirli bir konu etrafında bir araya getirilmesiyle oluşturulan eserdir.
Derlemeyi hazırlayan kişi, metinleri yalnızca yan yana getirmekle
kalmayabilir; seçim, sıralama, açıklama, sınıflandırma ve değerlendirme
çalışması da yapabilir.
Derleme eser hazırlanırken kullanılan her metnin telif durumu
değerlendirilmelidir. Başka bir eserden alınan metinlerin kaynak
gösterilmesi, izin gerekliliğini her zaman ortadan kaldırmaz.
Derleyen Nedir?
Derleyen, farklı yazarlara, kaynaklara veya belgelere ait içerikleri
belirli bir amaç doğrultusunda seçen, düzenleyen ve kitap hâline getiren
kişidir.
Derleyenin adı kapakta, iç kapakta veya künye sayfasında
“Derleyen”, “Hazırlayan” veya “Yayına Hazırlayan” ibaresiyle
gösterilebilir.
Derleyen kişi her zaman kitabın bütün metinlerinin yazarı değildir.
Ancak yaptığı özgün seçim ve düzenleme çalışması nedeniyle eser üzerinde
belirli haklara sahip olabilir.
Desen Nedir?
Desen, kitap kapağında, iç sayfalarda veya bölüm başlarında kullanılan
tekrarlı görsel süsleme unsurudur.
Geometrik şekiller, bitkisel motifler, çizgiler, mozaik ögeleri ve
geleneksel motifler desen olarak kullanılabilir.
Desenler metnin okunmasını zorlaştırmamalı ve kitabın türüyle uyumlu
olmalıdır. Kapakta kullanılan yoğun desenler kitap adı ve yazar adının
görünürlüğünü azaltabilir.
Dijital Baskı Nedir?
Dijital baskı, bilgisayarda hazırlanan dosyaların kalıp kullanılmadan
doğrudan dijital baskı makinesine gönderilerek basılması yöntemidir.
Düşük ve orta adetli kitap üretiminde sık kullanılır. Kalıp hazırlığı
gerektirmediği için az adetlerde ofset baskıya göre daha ekonomik ve
hızlı olabilir.
Dijital baskı, kısa sürede kitap üretmeye, küçük stoklarla çalışmaya
ve ihtiyaç oldukça yeniden baskı yapmaya imkân tanır.
miktarlarında yüksek kalıp maliyeti oluşmadan üretim yapılabilir.
Dijital Baskı Makinesi Nedir?
Dijital baskı makinesi, bilgisayar ortamındaki metin ve görselleri
kalıp hazırlamadan doğrudan kâğıda aktaran baskı sistemidir.
Bu makineler toner veya sıvı mürekkep tabanlı olabilir. Baskı kalitesi,
makinenin teknolojisine, kâğıda, dosya hazırlığına ve makine ayarlarına
göre değişir.
Kitap iç sayfası, kapak, broşür, katalog ve kişiye özel yayınların
üretiminde kullanılabilir.
Dijital Dosya Nedir?
Dijital dosya, kitabın metin, görsel, kapak veya sayfa tasarımının
bilgisayar ortamında saklanan biçimidir.
Word, InDesign, PDF, TIFF, JPEG, EPUB ve benzeri dosya türleri
yayıncılık sürecinde kullanılabilir.
Baskıya gönderilecek nihai dosya çoğunlukla PDF biçimindedir. Ancak
düzenleme yapılabilmesi için kaynak dosyaların da güvenli biçimde
saklanması gerekir.
Dijital Kitap Nedir?
Dijital kitap, bilgisayar, tablet, telefon veya elektronik kitap
okuyucu gibi cihazlarda okunmak üzere hazırlanmış elektronik yayındır.
EPUB, PDF ve bazı özel platform formatları dijital kitaplarda
kullanılabilir. EPUB dosyaları ekran boyutuna göre yeniden akış
sağlayabilirken PDF sayfa düzenini sabit tutar.
Dijital kitap yayımlanırken telif hakları, dosya koruması, satış
platformları, ISBN ve cihaz uyumluluğu dikkate alınmalıdır.
Dijital Prova Nedir?
Dijital prova, kitabın tamamı basılmadan önce dijital baskı sistemiyle
hazırlanan örnek baskıdır.
Dijital prova sayesinde sayfa düzeni, yazı boyutu, görsel kalitesi,
renkler, kapak yerleşimi ve genel görünüm kontrol edilebilir.
Ancak dijital prova ile ofset baskı arasında kâğıt, toner, mürekkep ve
makine farklarından kaynaklanan renk farklılıkları olabilir.
birebir göstermez; ancak önemli tasarım ve yerleşim hatalarını görmeye
yardımcı olur.
Dijitalleştirme Nedir?
Dijitalleştirme, basılı veya fiziksel materyallerin bilgisayar ortamında
saklanabilir ve kullanılabilir dijital dosyalara dönüştürülmesidir.
Eski kitaplar, dergiler, belgeler, fotoğraflar ve arşiv malzemeleri
taranarak dijitalleştirilebilir.
Tarama sonrasında OCR uygulanarak görüntü içindeki yazılar aranabilir
ve düzenlenebilir metne dönüştürülebilir. Ancak OCR sonuçları mutlaka
insan tarafından kontrol edilmelidir.
Dil Editörü Nedir?
Dil editörü, bir metni dil bilgisi, anlatım, sözcük seçimi, cümle yapısı,
akıcılık ve tutarlılık açısından inceleyen kişidir.
Dil editörü yazım ve noktalama yanlışlarını düzeltmenin yanı sıra
anlatım bozukluklarını, gereksiz tekrarları, belirsiz cümleleri ve
üslup sorunlarını da değerlendirir.
Editörün amacı yazarın sesini ortadan kaldırmak değil, metni daha
anlaşılır ve güçlü hâle getirmektir.
Dipnot Nedir?
Dipnot, metin içinde geçen bir bilgi, kavram, alıntı veya kaynağa ilişkin
ek açıklamanın sayfanın alt bölümünde verilmesidir.
Dipnotlar metin içinde üst simge rakamlarla gösterilir. Aynı numara
sayfanın altındaki açıklamanın başında da yer alır.
Akademik kitaplarda dipnotlar kaynak göstermek, ek bilgi vermek veya
ana metnin akışını bozabilecek açıklamaları ayrı tutmak amacıyla kullanılır.
ancak okuyucunun zorlanacağı kadar küçük punto kullanılmamalıdır.
Dizin Nedir?
Dizin, kitapta geçen önemli kişi, yer, konu, eser veya kavramların
alfabetik olarak sıralandığı ve bulundukları sayfa numaralarının
gösterildiği bölümdür.
Dizin özellikle akademik, tarihî, biyografik ve araştırma kitaplarında
okuyucunun aradığı bilgiye hızlı ulaşmasını sağlar.
Dizin hazırlanırken yalnızca sözcüklerin otomatik olarak listelenmesi
yeterli değildir. Aynı kavramın farklı yazımları birleştirilmeli,
gereksiz kullanımlar ayıklanmalı ve alt başlıklar düzenlenmelidir.
Dizgi Nedir?
Dizgi, kitabın metin ve görsellerinin belirlenen sayfa ölçüsü içinde
düzenlenerek basılabilir sayfalara dönüştürülmesi işlemidir.
Dizgi sırasında yazı karakteri, punto, satır aralığı, paragraf düzeni,
kenar boşlukları, başlıklar, dipnotlar, görseller ve sayfa numaraları
yerleştirilir.
İyi bir dizgi yalnızca estetik görünüm sağlamaz; kitabın rahat okunmasını,
sayfalar arasında bütünlük kurulmasını ve metnin doğru biçimde
sunulmasını sağlar.
Dizgi Hatası Nedir?
Dizgi hatası, metnin sayfaya yerleştirilmesi sırasında oluşan teknik
veya görsel düzen bozukluğudur.
Satır sonunda tek başına kalan sözcükler, yanlış heceleme, kaymış
başlıklar, bozuk dipnotlar, hatalı sayfa numaraları, görsel taşmaları,
fazla boşluklar ve paragraf düzeni tutarsızlıkları dizgi hatalarına
örnek verilebilir.
Dizgi hataları çoğunlukla baskı öncesi son okuma ve sayfa kontrolü
sırasında belirlenir.
Dizgi Programı Nedir?
Dizgi programı, kitap, dergi, gazete, katalog ve benzeri yayınların
sayfa düzenini hazırlamak için kullanılan yazılımdır.
Adobe InDesign, Affinity Publisher, QuarkXPress ve Scribus yaygın
dizgi programları arasında yer alır.
Kelime işlem programları kısa ve basit belgeler için yeterli olabilir;
ancak uzun kitaplarda ana sayfalar, stiller, otomatik içindekiler,
dipnotlar ve baskı ayarları nedeniyle profesyonel dizgi programları
daha güvenli sonuç verir.
Dizgici Nedir?
Dizgici, kitabın metin ve görsellerini sayfa ölçüsüne uygun biçimde
yerleştiren ve baskıya hazır iç sayfa dosyasını hazırlayan kişidir.
Dizgici; yazı karakterleri, paragraf stilleri, sayfa numaraları,
başlık hiyerarşisi, dipnotlar, tablolar ve görseller üzerinde çalışır.
Dizgici ile grafiker aynı kişi olabilir; ancak dizgi ve kapak tasarımı
farklı uzmanlık alanlarıdır.
Dosya Nedir?
Dosya, yazarın yayınevine değerlendirilmek üzere gönderdiği kitap
metninin genel adıdır.
Dosya; roman, öykü, şiir, çocuk kitabı, akademik çalışma, araştırma,
deneme veya başka bir türde olabilir.
Yayınevine gönderilen dosyanın okunabilir, düzenli, eksiksiz ve tek
bir belge hâlinde hazırlanması değerlendirme sürecini kolaylaştırır.
Dosya Değerlendirme Nedir?
Dosya değerlendirme, yayınevine gönderilen bir kitap metninin yayın
programına uygun olup olmadığının incelenmesi sürecidir.
Bu süreçte eserin konusu, dili, özgünlüğü, hedef kitlesi, uzunluğu,
ticari potansiyeli, editoryal ihtiyaçları ve yayınevinin yayın çizgisiyle
uyumu değerlendirilir.
Dosyanın reddedilmesi her zaman eserin kötü olduğu anlamına gelmez.
Yayın programının dolu olması, türün yayınevi çizgisine uymaması veya
ekonomik nedenler de ret kararında etkili olabilir.
Dosya Değerlendirme Raporu Nedir?
Dosya değerlendirme raporu, bir kitap metninin güçlü ve zayıf yönlerini,
yayınlanabilirliğini ve ihtiyaç duyduğu editoryal çalışmaları açıklayan
yazılı rapordur.
Raporda kitabın konusu, kurgusu, dili, karakterleri, hedef kitlesi,
bölüm yapısı, özgünlüğü ve geliştirilmesi gereken yönleri ele alınabilir.
Bu rapor yayınevinin yayın kararına yardımcı olmak amacıyla hazırlanabileceği
gibi yazarın eserini geliştirmesi için bağımsız bir hizmet olarak da sunulabilir.
Dosya Formatı Nedir?
Dosya formatı, dijital belgenin hangi teknik yapıda kaydedildiğini
gösteren dosya türüdür.
DOCX, PDF, TXT, RTF, EPUB, INDD, TIFF ve JPEG yayıncılıkta sık
karşılaşılan dosya formatlarıdır.
Yayınevine gönderilecek kitap metni çoğunlukla Word formatında kabul
edilir. Baskıya gönderilecek dosya ise genellikle PDF olarak hazırlanır.
Dosya Gönderim Koşulları Nedir?
Dosya gönderim koşulları, yayınevinin değerlendirmek üzere kabul ettiği
eserlerin hangi biçimde ve hangi bilgilerle gönderilmesi gerektiğini
belirten kurallardır.
Yayınevleri dosyanın Word veya PDF biçiminde olmasını, kısa özgeçmiş,
eser özeti, iletişim bilgileri ve hedef kitle açıklamasıyla birlikte
gönderilmesini isteyebilir.
Başvuru koşullarına uymayan dosyalar, içerikleri incelenmeden geri
çevrilebilir veya değerlendirme sırasına alınmayabilir.
Dosya Numarası Nedir?
Dosya numarası, yayınevine ulaşan eserlerin kayıt altına alınması ve
takip edilmesi amacıyla verilen iç kayıt numarasıdır.
Bu numara sayesinde dosyanın kimden geldiği, hangi tarihte teslim
alındığı, hangi editöre yönlendirildiği ve değerlendirme sonucu takip
edilebilir.
Her yayınevi dosya numarası sistemi kullanmak zorunda değildir; ancak
yoğun başvuru alan yayınevlerinde düzenli takip açısından yararlıdır.
Dosya Teslimi Nedir?
Dosya teslimi, yazarın tamamladığı kitap metnini yayınevine, editöre
veya ilgili kişiye inceleme ya da üretim amacıyla ulaştırmasıdır.
Teslim edilen dosyanın mümkün olduğunca tamamlanmış olması gerekir.
Sürekli değiştirilen dosyalar editörlük, dizgi ve düzeltme süreçlerinde
karışıklığa neden olabilir.
Dosya tesliminden sonra yapılacak eklemeler için yeni sürüm numarası
veya tarih kullanılması güvenli bir çalışma düzeni sağlar.
Dosya Sürümü Nedir?
Dosya sürümü, bir kitabın düzenleme sürecinde oluşturulan farklı çalışma
kopyalarından her biridir.
İlk metin, editörlü metin, düzeltilmiş metin, mizanpajlı metin ve baskıya
hazır metin ayrı sürümler olarak kaydedilebilir.
Dosya adlarında “v1”, “v2”, “v3” gibi sürüm numaraları ve tarih kullanmak,
yanlış dosyanın baskıya gönderilmesini önler.
Dört Renk Baskı Nedir?
Dört renk baskı, renkli görsellerin camgöbeği, macenta, sarı ve siyah
olmak üzere dört temel baskı rengi kullanılarak üretilmesidir.
Bu sistem CMYK olarak adlandırılır. Fotoğraflar ve çok renkli tasarımlar,
dört rengin farklı oranlarda üst üste basılmasıyla oluşturulur.
Çocuk kitapları, sanat kitapları, kataloglar, fotoğraf albümleri ve
renkli dergilerde dört renk baskı yaygın olarak kullanılır.
Düzeltme Nedir?
Düzeltme, bir kitap metnindeki yazım, noktalama, dil bilgisi, anlatım,
bilgi veya dizgi hatalarının belirlenerek giderilmesi işlemidir.
Düzeltme metin aşamasında yapılabileceği gibi mizanpajlı PDF üzerinde
de gerçekleştirilebilir.
İlk düzeltmeden sonra yeni hatalar oluşabileceği için kitaplar genellikle
birden fazla kontrol aşamasından geçirilir.
Düzeltme İşaretleri Nedir?
Düzeltme işaretleri, basılı veya dijital prova üzerinde yapılması gereken
değişiklikleri göstermek için kullanılan standart sembollerdir.
Harf silme, sözcük ekleme, paragraf başlatma, boşluk kapatma, sözcükleri
yer değiştirme ve büyük-küçük harf düzeltme gibi işlemler için farklı
işaretler kullanılır.
Günümüzde PDF yorum araçları düzeltme işaretlerinin bir bölümünün yerini
alsa da basılı prova üzerinde geleneksel işaretler hâlâ kullanılmaktadır.
Düzeltmen Nedir?
Düzeltmen, metindeki yazım, noktalama, dizgi ve dil yanlışlarını
belirleyerek düzeltilmesini sağlayan kişidir.
Düzeltmen ile editörün görevleri birbirine yakın görünse de aynı değildir.
Editör metnin yapısı, anlatımı ve içeriği üzerinde daha kapsamlı çalışırken
düzeltmen çoğunlukla metnin doğruluğu ve tutarlılığına odaklanır.
Son okuma yapan düzeltmenin mizanpajlı sayfaları dikkatle kontrol etmesi,
baskıdan sonra fark edilecek hataları önemli ölçüde azaltır.
Düzeltilmiş Baskı Nedir?
Düzeltilmiş baskı, kitabın önceki baskısında bulunan yazım, bilgi,
dizgi veya anlatım hatalarının giderildiği yeni baskıdır.
Yapılan değişiklikler küçük düzeltmelerle sınırlıysa “düzeltilmiş baskı”
ifadesi kullanılabilir. İçeriğe önemli yeni bölümler eklenmişse
“genişletilmiş baskı” daha uygun olabilir.
Okuyucunun hangi sürümü satın aldığını anlayabilmesi için bu bilgi
künye sayfasında belirtilmelidir.
Duplex Baskı Nedir?
Duplex baskı, kâğıdın ön ve arka yüzüne otomatik olarak baskı yapılmasını
ifade eden teknik terimdir.
Türkçede çift taraflı baskı olarak adlandırılır. Kitap iç sayfaları
çoğunlukla duplex biçimde basılır.
Ön ve arka sayfaların hizası, kâğıdın opaklığı ve mürekkebin arka yüze
geçmemesi baskı kalitesi açısından önemlidir.
D Harfi Yayıncılık Terimleri Kısa Özeti
D harfiyle başlayan kavramlar, kitabın yayınevine teslim edilmesinden
baskıya hazırlanmasına, depolanmasından satış noktalarına dağıtılmasına
kadar geniş bir alanı kapsar.
Dosya değerlendirme ve dil editörlüğü eserin niteliğini; dizgi ve
düzeltme kitabın okunabilirliğini; dijital baskı ve dört renk baskı
üretim yöntemini; dağıtım, dağıtım iskontosu ve depolama ise kitabın
ticari sürecini etkiler.
D Harfi Yayıncılık Terimleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Dağıtımcı ile kitabevi aynı şey midir?
Hayır. Dağıtımcı kitapları yayınevinden alarak çok sayıda satış noktasına
ulaştırır. Kitabevi ise kitabı son okuyucuya satan perakende satış noktasıdır.
Dijital baskı hangi adetlerde tercih edilir?
Dijital baskı çoğunlukla düşük ve orta adetlerde tercih edilir. Kesin
ekonomik sınır kitabın sayfa sayısına, boyutuna, renk durumuna, kâğıdına
ve matbaanın fiyatlandırmasına göre değişir.
Dizgi ile editörlük aynı işlem midir?
Hayır. Editörlük metnin dil, anlatım, yapı ve içerik yönünden geliştirilmesidir.
Dizgi ise tamamlanmış metnin sayfalara görsel ve teknik olarak yerleştirilmesidir.
Dipnot ile kaynakça aynı şey midir?
Hayır. Dipnot sayfanın altında verilen açıklama veya kaynak bilgisidir.
Kaynakça ise kitapta yararlanılan kaynakların toplu ve düzenli listesidir.
Dosya değerlendirme raporu kitabın basılacağını garanti eder mi?
Hayır. Rapor metnin güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koyar. Yayın kararı
yayınevinin yayın politikası, bütçesi, programı ve ticari değerlendirmesiyle
birlikte verilir.
Dağıtım iskontosu neden yüksektir?
Dağıtımcı ve satış noktaları depolama, sevkiyat, mağaza gideri, personel,
iade ve tahsilat gibi maliyetler üstlenir. Bu nedenle kitaplar kapak
fiyatının altında bir bedelle satış kanalına verilir.
E Harfiyle Başlayan Yayıncılık Terimleri
E harfi; editörden editoryal değerlendirmeye, elektronik kitaptan
eser sözleşmesine kadar kitabın hazırlanması, yayımlanması ve haklarının
korunması sürecinde sık kullanılan önemli yayıncılık kavramlarını içerir.
Ebat Nedir?
Ebat, kitabın kesimden sonra sahip olacağı en ve boy ölçüsünü ifade eder.
Yayıncılıkta kitap boyutu anlamında kullanılır.
13,5 × 19,5 cm, 14 × 21 cm, 16 × 23,5 cm ve 20 × 20 cm Türkiye’de
sık kullanılan kitap ebatları arasındadır.
Kitabın ebadı; türüne, hedef kitlesine, metin uzunluğuna, görsel kullanımına,
baskı maliyetine ve okuma rahatlığına göre belirlenir.
kalınlığı ve toplam baskı maliyeti de değişebilir.
Edebî Eser Nedir?
Edebî eser, duygu, düşünce, olay veya insan deneyimlerini estetik bir dil
ve özgün anlatımla aktaran yazılı eserdir.
Roman, öykü, şiir, deneme, tiyatro metni ve bazı anlatı türleri edebî eser
kapsamında değerlendirilebilir.
Edebî eserin niteliği yalnızca konusu ile değil; dili, anlatım biçimi,
kurgusu, karakterleri ve özgünlüğüyle de belirlenir.
Edebî Tür Nedir?
Edebî tür, eserlerin biçim, anlatım, içerik ve yapı özelliklerine göre
sınıflandırıldığı ana kategoridir.
Roman, öykü, şiir, deneme, biyografi, anı, tiyatro ve masal yaygın edebî
türler arasındadır.
Bir eserin türünün doğru belirlenmesi; yayınevi seçimi, hedef kitle,
kapak tasarımı, tanıtım metni ve satış kategorilerinin oluşturulması
açısından önemlidir.
Edisyon Nedir?
Edisyon, bir eserin belirli bir düzenleme, hazırlama veya yayınlama
anlayışıyla oluşturulmuş baskı sürümüdür.
Aynı eser farklı yayınevleri, editörler veya çevirmenler tarafından
farklı edisyonlarla yayımlanabilir.
Bir edisyonun metni sadeleştirilmiş, notlandırılmış, eleştirel biçimde
hazırlanmış, resimlendirilmiş veya özel tasarımla sunulmuş olabilir.
Edisyon Kritik Nedir?
Edisyon kritik, bir eserin farklı nüshalarının karşılaştırılarak
mümkün olan en güvenilir metnin oluşturulması çalışmasıdır.
Özellikle eski yazma eserler, farklı baskıları bulunan tarihî metinler
ve yazarın değişik dönemlerde düzenlediği çalışmalar için kullanılır.
Metinler arasındaki farklılıklar incelenir, yanlış okumalar ayıklanır
ve tercih edilen biçimler bilimsel açıklamalarla gösterilir.
Editör Nedir?
Editör, bir kitabın içerik, dil, yapı, anlatım ve yayın sürecini
değerlendiren; metnin yayıma hazırlanmasına katkı sağlayan kişidir.
Editör yalnızca yazım yanlışlarını düzeltmez. Metnin kurgusunu,
bölüm düzenini, anlatımını, tutarlılığını, hedef kitlesini ve genel
yayınlanabilirliğini de inceler.
Editörün görevi yazarın üslubunu ortadan kaldırmak değil, eserin güçlü
yönlerini koruyarak daha anlaşılır, tutarlı ve etkili hâle gelmesini sağlamaktır.
kitap ile okuyucu arasında sağlıklı bir bağ kurulmasına yardımcı olur.
Editörlük Nedir?
Editörlük, bir metnin yayımlanmadan önce içerik, dil, anlatım, yapı ve
hedef kitle bakımından incelenmesi ve geliştirilmesi sürecidir.
Editörlük sırasında gereksiz tekrarlar, anlatım bozuklukları, kurgu
sorunları, mantık hataları, tutarsız karakterler ve zayıf bölümler
belirlenebilir.
Her kitap aynı yoğunlukta editörlük gerektirmez. Bazı metinler hafif
düzenlemeyle hazırlanabilirken bazı eserlerin kapsamlı biçimde yeniden
yapılandırılması gerekebilir.
Editoryal Değerlendirme Nedir?
Editoryal değerlendirme, bir kitap dosyasının yayınlanabilirliği,
güçlü yönleri, eksikleri ve geliştirilmesi gereken bölümleri açısından
uzman gözüyle incelenmesidir.
Bu değerlendirmede eserin konusu, özgünlüğü, dili, kurgusu, hedef kitlesi,
bölüm yapısı ve yayınevinin yayın çizgisine uygunluğu ele alınabilir.
Editoryal değerlendirme, ayrıntılı bir raporla yazara sunulabileceği gibi
yayınevinin iç yayın kararının bir parçası olarak da hazırlanabilir.
Editoryal Rapor Nedir?
Editoryal rapor, bir eser hakkında yapılan incelemenin sonuçlarını
yazılı ve düzenli biçimde sunan belgedir.
Raporda kitabın genel değerlendirmesi, hedef kitlesi, dili, kurgusu,
karakterleri, bölüm yapısı, güçlü yönleri ve geliştirilmesi gereken
noktalar yer alabilir.
Editoryal rapor, yazara somut bir yol haritası sunar. Ancak raporun
bulunması kitabın mutlaka yayımlanacağı anlamına gelmez.
Editoryal Takvim Nedir?
Editoryal takvim, yayınevinin kitap, dergi, internet içeriği veya başka
yayınları hangi tarihlerde hazırlayıp yayımlayacağını gösteren çalışma planıdır.
Bu takvimde dosya teslimi, editörlük, düzeltme, mizanpaj, kapak tasarımı,
baskı, tanıtım ve yayın tarihi gibi aşamalar yer alabilir.
Editoryal takvim, aynı anda yürütülen çok sayıda projenin düzenli biçimde
takip edilmesini sağlar.
Editoryal Müdahale Nedir?
Editoryal müdahale, metnin daha açık, tutarlı ve güçlü hâle gelmesi için
editör tarafından yapılan değişiklik önerileridir.
Cümlelerin yeniden kurulması, bazı bölümlerin kısaltılması, tekrarların
çıkarılması, bölüm sıralamasının değiştirilmesi veya yeni açıklamalar
istenmesi editoryal müdahale kapsamında olabilir.
Kapsamlı değişikliklerde yazarın onayı alınmalı ve metnin özgün üslubu
korunmalıdır.
Editoryal Süreç Nedir?
Editoryal süreç, bir kitabın yayınevine ulaşmasından baskıya hazır hâle
gelmesine kadar metin üzerinde yürütülen çalışmaların bütünüdür.
Dosya değerlendirme, editörlük, yazar düzeltmeleri, redaksiyon, son okuma,
dizgi kontrolü ve baskı onayı bu sürecin aşamaları arasında yer alabilir.
Editoryal sürecin uzunluğu kitabın türüne, metnin durumuna, sayfa sayısına
ve yapılan revizyonların kapsamına göre değişir.
Editör Notu Nedir?
Editör notu, kitapta yer alan bir açıklama, düzeltme, bilgilendirme veya
yayın tercihinin editör tarafından okuyucuya aktarıldığı kısa metindir.
Eski bir metnin günümüz yazımına uyarlanması, eksik bölümlerin açıklanması,
kullanılan kaynakların belirtilmesi veya baskıya ilişkin özel durumlar
editör notunda anlatılabilir.
Editör notu kitabın başında, sonunda, dipnotta veya ilgili bölümün yanında
yer alabilir.
Elektronik Kitap Nedir?
Elektronik kitap, bilgisayar, tablet, telefon veya elektronik kitap
okuyucu üzerinden okunmak için hazırlanmış dijital yayındır.
Elektronik kitap için e-kitap ifadesi de kullanılır. EPUB, PDF ve bazı
özel platform formatları yaygın elektronik kitap biçimleridir.
Elektronik kitabın hazırlanması yalnızca basılı kitabın PDF’sini internete
yüklemekten ibaret değildir. Dosya yapısı, ekran uyumu, içindekiler bağlantıları,
yazı boyutu ve cihaz uyumluluğu da kontrol edilmelidir.
Elektronik Yayıncılık Nedir?
Elektronik yayıncılık, kitap, dergi, makale, bülten ve benzeri içeriklerin
dijital ortamda hazırlanması, yayımlanması ve dağıtılmasıdır.
E-kitaplar, çevrim içi dergiler, dijital arşivler, abonelik platformları
ve mobil yayın uygulamaları elektronik yayıncılığın parçalarıdır.
Elektronik yayıncılıkta erişilebilirlik, telif hakları, dosya güvenliği,
cihaz uyumluluğu ve uzun süreli arşivleme önem taşır.
Eleştirel Baskı Nedir?
Eleştirel baskı, bir eserin farklı nüshalarının karşılaştırılması ve
güvenilir metnin bilimsel yöntemlerle oluşturulmasıyla hazırlanan baskıdır.
Bu tür baskılarda metin farklılıkları, editör tercihleri, açıklamalar,
dipnotlar ve kaynak bilgileri ayrıntılı biçimde gösterilebilir.
Özellikle klasik eserler, tarihî metinler ve çok sayıda yazma nüshası
bulunan çalışmalar için hazırlanır.
El Yazması Nedir?
El yazması, matbaa veya dijital sistem kullanılmadan elle yazılmış
özgün metin veya tarihî belgedir.
Matbaanın yaygınlaşmasından önce kitaplar çoğunlukla el yazması biçiminde
çoğaltılırdı. Günümüzde yazarların defterlere yazdığı özgün metinler de
el yazması olarak adlandırılabilir.
Tarihî el yazmalarının yayıma hazırlanması sırasında okuma, çevriyazı,
sadeleştirme ve edisyon kritik çalışmaları gerekebilir.
Emanet Satış Nedir?
Emanet satış, kitapların satış noktasına peşin bedelle satılmadan bırakılması
ve yalnızca satılan nüshaların ücretinin daha sonra yayınevine ödenmesidir.
Satılmayan kitaplar belirli süre sonunda yayınevine iade edilir.
Kitabevleri ve etkinlik satışlarında bu yöntem sık kullanılabilir.
Emanet satışta teslim edilen adet, satılan miktar, ödeme tarihi, iskonto
oranı ve iade koşulları yazılı olarak kayıt altına alınmalıdır.
stok ve tahsilat takibi zorlaşabilir.
En-Boy Oranı Nedir?
En-boy oranı, bir sayfanın veya görselin genişliği ile yüksekliği arasındaki
oransal ilişkidir.
Görselin en-boy oranı korunmadan büyütülmesi veya küçültülmesi, görüntünün
yatay ya da dikey biçimde bozulmasına neden olur.
Kitap kapağı hazırlanırken tasarımın seçilen kitap ebadına uygun oranlarda
oluşturulması gerekir.
Endeks Nedir?
Endeks, kitapta geçen önemli kişi, konu, yer veya kavramların alfabetik
olarak sıralandığı ve ilgili sayfa numaralarının gösterildiği bölümdür.
Türkçede dizin sözcüğüyle aynı veya yakın anlamda kullanılır.
Akademik ve araştırma kitaplarında endeks, okuyucunun aradığı bilgiye
hızla ulaşmasını sağlar.
EPUB Nedir?
EPUB, elektronik kitaplarda yaygın kullanılan açık standartlı dijital
dosya formatıdır.
EPUB dosyalarında metin ekran boyutuna göre yeniden akabilir. Okuyucu,
yazı büyüklüğünü, satır aralığını ve bazı görünüm özelliklerini değiştirebilir.
Roman, öykü ve metin ağırlıklı kitaplar için uygundur. Sabit sayfa düzeni
gerektiren yoğun görselli kitaplarda ise farklı çözümler gerekebilir.
ekran ölçüsüne göre yeniden biçimlenebilir.
Erişim Nedir?
Erişim, bir kitabın veya yayın içeriğinin okuyucu tarafından bulunabilmesi,
satın alınabilmesi ya da kullanılabilmesi durumudur.
Basılı kitaplarda dağıtım ağı ve stok durumu; dijital yayınlarda ise
platform, internet bağlantısı ve dosya izinleri erişimi etkiler.
Bir kitabın tanıtılması kadar kolay bulunabilir ve satın alınabilir olması
da yayın başarısı açısından önemlidir.
Erişilebilirlik Nedir?
Erişilebilirlik, yayınların görme, işitme, hareket veya öğrenme farklılıkları
bulunan kişiler tarafından da kullanılabilir biçimde hazırlanmasıdır.
Elektronik kitaplarda ekran okuyucu uyumu, doğru başlık yapısı, alternatif
görsel metinleri ve yeterli renk karşıtlığı erişilebilirlik açısından önemlidir.
Basılı kitaplarda okunabilir punto, uygun satır aralığı, açık sayfa düzeni
ve yeterli renk karşıtlığı erişilebilirliği güçlendirir.
Eser Nedir?
Eser, sahibinin kişisel özelliklerini taşıyan ve fikrî emek sonucu ortaya
çıkan özgün çalışmadır.
Roman, şiir, öykü, araştırma, fotoğraf, çizim, çeviri, müzik ve başka
yaratıcı çalışmalar eser niteliği taşıyabilir.
Bir çalışmanın eser olarak korunabilmesi için yalnızca fikir aşamasında
kalmaması, somut bir biçimde ifade edilmiş olması gerekir.
Eser Adı Nedir?
Eser adı, kitabın veya başka bir yaratıcı çalışmanın okuyucuya tanıtıldığı
başlıktır.
Eser adı özgün, anlaşılır, akılda kalıcı ve içeriğe uygun olmalıdır.
Kitap adı belirlenirken daha önce yayımlanmış benzer eserler, alan adı,
arama motoru sonuçları ve marka kullanımları araştırılabilir.
Eser Sahibi Kimdir?
Eser sahibi, özgün bir fikrî veya sanatsal çalışmayı meydana getiren kişidir.
Bir kitabın yazarı, çevirinin çevirmeni, özgün çizimlerin çizeri ve fotoğrafın
fotoğrafçısı kendi çalışmaları bakımından eser sahibi olabilir.
Eser sahibinin mali ve manevi hakları bulunur. Bu hakların kullanım biçimi
sözleşmelerle düzenlenebilir.
Eser Sahibinin Hakları Nelerdir?
Eser sahibinin hakları, eserin nasıl yayımlanacağı, çoğaltılacağı,
dağıtılacağı ve kullanılacağı üzerinde sahip olduğu yetkilerdir.
Manevi haklar arasında adın belirtilmesi ve eserin bütünlüğünün korunması;
mali haklar arasında çoğaltma, yayma, işleme, temsil ve kamuya iletim
hakları yer alabilir.
Yayınevine verilen hakların kapsamı, süresi ve kullanım alanları sözleşmede
açıkça belirtilmelidir.
Eser Sözleşmesi Nedir?
Eser sözleşmesi, eser sahibi ile yayınevi veya başka bir kişi arasında,
eserin yayımlanması ve kullanılmasına ilişkin koşulları düzenleyen yazılı
anlaşmadır.
Sözleşmede eserin adı, yayın hakkı, baskı adedi, telif oranı, ödeme zamanı,
sözleşme süresi, elektronik kitap, sesli kitap, çeviri ve yeni baskı koşulları
yer alabilir.
Belirsiz veya çok geniş ifadeler ileride anlaşmazlığa yol açabilir. Bu nedenle
hangi hakkın, hangi süreyle ve hangi ülkelerde kullanılacağı açıkça yazılmalıdır.
kapsamına, süreye, fesih şartlarına ve yeni baskı hükümlerine de bakılmalıdır.
Eser Türü Nedir?
Eser türü, kitabın içerik ve anlatım özelliklerine göre ait olduğu
kategoriyi ifade eder.
Roman, şiir, öykü, çocuk kitabı, araştırma, biyografi, anı, deneme ve
akademik yayın farklı eser türlerine örnek verilebilir.
Eser türü; editör seçimini, kapak tasarımını, kitap boyutunu, tanıtım
dilini ve satış kategorisini etkiler.
Eserin Bütünlüğü Nedir?
Eserin bütünlüğü, bir çalışmanın yazarın veya eser sahibinin iradesine
aykırı biçimde bozulmaması, değiştirilmemesi veya eksiltilmemesidir.
Metinden bölüm çıkarılması, eserin anlamını değiştiren müdahaleler yapılması
veya görsel çalışmanın yapısının bozulması eserin bütünlüğünü etkileyebilir.
Editoryal değişiklikler yazarla iş birliği içinde yürütülmeli ve eserin
özgün yapısı korunmalıdır.
Eserin Koruma Süresi Nedir?
Eserin koruma süresi, telif haklarının yasal olarak devam ettiği zaman
aralığını ifade eder.
Koruma süresi sona erdiğinde eser kamu malı hâline gelebilir. Ancak çeviri,
açıklama, çizim, kapak ve özel edisyon gibi sonradan oluşturulan unsurların
ayrı hakları bulunabilir.
Eski bir eserin telifsiz olması, o eserin güncel bir çevirisinin veya özel
baskısının serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez.
Etiket Nedir?
Etiket, bir kitabı konu, tür, yazar, dönem veya hedef kitle bakımından
sınıflandırmak için kullanılan kısa tanımlayıcı ifadedir.
İnternet sitelerinde etiketler, benzer içeriklerin bir arada gösterilmesine
ve okuyucunun ilgili yayınlara ulaşmasına yardımcı olabilir.
Çok fazla ve birbiriyle aynı anlama gelen etiket kullanmak site yapısını
karmaşıklaştırabilir. Etiketler düzenli ve sınırlı biçimde oluşturulmalıdır.
Etiket Fiyatı Nedir?
Etiket fiyatı, kitabın satışa sunulduğu ilan edilen fiyatıdır. Kitaplarda
bu ifade çoğunlukla kapak fiyatı anlamında kullanılır.
Satış noktaları kitabı etiket fiyatı üzerinden indirimli olarak satabilir.
Yayınevinin elde ettiği gelir ise dağıtım iskontosu, mağaza komisyonu ve
diğer kesintiler nedeniyle etiket fiyatından daha düşük olabilir.
Etiket fiyatı belirlenirken baskı, telif, dağıtım, kargo, depolama, vergi,
tanıtım ve işletme giderleri birlikte değerlendirilmelidir.
Etkinlik Satışı Nedir?
Etkinlik satışı, kitapların fuar, imza günü, söyleşi, festival, konferans
veya kültür etkinliği sırasında doğrudan okuyucuya satılmasıdır.
Bu satış biçiminde dağıtım aracıları azalabilir ve yayınevi okuyucuyla
doğrudan iletişim kurabilir.
Etkinlik öncesinde stok, fiyat etiketi, ödeme yöntemi, masa düzeni,
fatura veya satış belgesi ve kitap taşıma planı hazırlanmalıdır.
Evrensel Konu Nedir?
Evrensel konu, farklı toplumlarda ve dönemlerde okuyucuların ilişki
kurabileceği temel insan deneyimlerini ele alan konudur.
Sevgi, ölüm, yalnızlık, aile, adalet, özgürlük, dostluk ve umut evrensel
konulara örnek verilebilir.
Bir konunun evrensel olması, eserin mutlaka geniş kitlelere ulaşacağı
anlamına gelmez. Anlatım biçimi ve eserin özgünlüğü de önemlidir.
E Harfi Yayıncılık Terimleri Kısa Özeti
E harfiyle başlayan yayıncılık kavramları, kitabın editoryal hazırlığından
dijital yayına, eser sahibinin haklarından satış sürecine kadar geniş bir
alanı kapsar.
Editör, editörlük ve editoryal değerlendirme metnin niteliğini; EPUB ve
elektronik kitap dijital yayın biçimini; eser sahibi, eser sözleşmesi ve
eserin koruma süresi ise yayıncılığın hukuki yönünü açıklar.
E Harfi Yayıncılık Terimleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Editör ile düzeltmen aynı kişi midir?
Hayır. Editör metnin yapısı, dili, anlatımı ve içeriği üzerinde kapsamlı
biçimde çalışır. Düzeltmen ise ağırlıklı olarak yazım, noktalama ve dizgi
hatalarını kontrol eder.
Editoryal değerlendirme ile editörlük aynı işlem midir?
Hayır. Editoryal değerlendirme, metnin güçlü ve zayıf yönlerini ortaya
koyan incelemedir. Editörlük ise bu değerlendirmeler doğrultusunda metin
üzerinde yapılan ayrıntılı çalışma sürecidir.
EPUB ile PDF arasındaki fark nedir?
PDF sayfa düzenini sabit tutar. EPUB ise çoğu cihazda ekran boyutuna göre
yeniden biçimlenebilir ve okuyucunun yazı boyutunu değiştirmesine izin verir.
Eser sözleşmesinde nelere dikkat edilmelidir?
Sözleşmede hakların kapsamı, süre, baskı adedi, telif oranı, ödeme zamanı,
yeni baskı, elektronik yayın, çeviri ve fesih koşulları açıkça belirtilmelidir.
Emanet satışta ödeme ne zaman yapılır?
Ödeme, taraflar arasındaki anlaşmaya göre satılan kitapların belirli
dönemlerde raporlanmasından sonra yapılır. Teslim adedi, satılan miktar,
iskonto ve ödeme tarihi yazılı olarak kayıt altına alınmalıdır.
Eski bir eser telifsizse yeni çevirisi de telifsiz midir?
Hayır. Özgün eserin koruma süresi sona ermiş olabilir; ancak yeni çeviri,
açıklamalar, çizimler ve özel edisyon üzerinde ayrı telif hakları bulunabilir.
