Dizgi Programları Nasıl Karşılaştırılır?

Dizgi programı seçimi, yalnızca kullanıcının alışkanlığına göre yapılmamalıdır. Yayının uzunluğu, görsel yoğunluğu, dipnot ve tablo yapısı, üretilecek dosya türleri, ekip çalışması ve arşiv ihtiyacı birlikte değerlendirilmelidir.

Sade bir roman Microsoft Word ile hazırlanabilirken yüzlerce dipnot, tablo, görsel ve farklı başlık seviyesi içeren akademik bir yayın için daha gelişmiş uzun belge araçları gerekebilir. Yeniden akışkan bir e-kitapta ise sabit sayfa düzeninden çok HTML ve CSS yapısı önem kazanır.

Adobe InDesign Dizgi İçin Neden Sık Kullanılır?

Adobe InDesign, çok sayfalı yayınlarda metin, görsel, stil, sayfa numarası ve baskı hazırlığını aynı proje içinde yönetebildiği için profesyonel yayıncılıkta yaygın olarak kullanılır.

Bağlantılı Metin Çerçeveleri

Bir metin yüzlerce sayfa boyunca birbirine bağlı çerçevelerde akıtılabilir. Metne ekleme veya çıkarma yapıldığında sonraki sayfalar otomatik olarak yeniden düzenlenir.

Paragraf ve Karakter Stilleri

Gövde, başlık, alıntı, dipnot ve özel karakterler tek bir sistemle yönetilebilir. Böylece bütün yayında toplu değişiklik yapılabilir.

Ana Sayfalar

Sayfa numarası, üst bilgi, bölüm adı ve ortak sayfa öğeleri ana sayfalara bağlanabilir.

Uzun Belge Araçları

Kitap dosyaları, otomatik içindekiler, indeks, çapraz gönderme ve numaralandırma gibi uzun belge araçları kullanılabilir.

GREP ve Otomasyon

Metin örüntülerine göre otomatik biçim uygulamak, fazla boşlukları temizlemek ve tekrar eden işlemleri betiklerle hızlandırmak mümkündür.

Baskı Öncesi Kontrol

Eksik font, düşük çözünürlük, kayıp bağlantı ve taşan metin gibi sorunlar ön kontrol araçlarıyla izlenebilir.

Microsoft Word Profesyonel Dizgi İçin Yeterli midir?

Microsoft Word, doğru stiller ve düzenli belge yapısıyla sade, metin ağırlıklı bazı kitaplarda kullanılabilir. Özellikle roman, araştırma raporu ve az görselli yayınlarda işlevsel sonuç verebilir.

Bununla birlikte karmaşık görsel yerleşimi, çok sayıda farklı sayfa şablonu, yoğun tablo, profesyonel renk yönetimi ve ayrıntılı baskı öncesi hazırlık gereken projelerde sınırlı kalabilir.

Word ile Dizgi Yapılacaksa

• Başlıklar başlık stilleriyle tanımlanmalıdır.
• Paragraf girintileri boşluk veya sekmeyle verilmemelidir.
• Sayfa sonları boş paragraflarla oluşturulmamalıdır.
• Görseller mümkünse metin içine rastgele sabitlenmemelidir.
• Otomatik içindekiler ve dipnot sistemi kullanılmalıdır.
• Son PDF’de font gömme ve sayfa ölçüsü kontrol edilmelidir.

Dizgi Ücreti Nasıl Belirlenir?

Dizgi ücreti yalnızca sayfa sayısına göre belirlenmez. Aynı sayfa sayısına sahip iki kitap arasında metin temizliği, dipnot, tablo, denklem, şiir, görsel ve düzeltme yükü bakımından büyük fark olabilir.

Sağlıklı fiyatlandırma için kaynak dosya incelenmeli, yayın türü belirlenmeli ve iş kapsamı yazılı hâle getirilmelidir.

Sayfa Sayısı

Sayfa sayısı genel iş yükünü etkiler. Ancak sade bir roman sayfasıyla çok sayıda dipnot ve tablo içeren akademik sayfa aynı emek düzeyine sahip değildir.

Karakter veya Sözcük Sayısı

Sayfa ölçüsü ve punto henüz belirlenmemişse karakter veya sözcük sayısı metin hacmini değerlendirmek için kullanılabilir.

Yayın Türü

Roman, şiir, çocuk kitabı, katalog, akademik kitap ve ansiklopedi farklı dizgi yöntemleri ve kontrol süreleri gerektirir.

Kaynak Dosyanın Durumu

Temiz, stilli ve editoryal olarak tamamlanmış dosya daha hızlı işlenir. Çok sayıda farklı font, boşluk, satır sonu ve sürüm içeren dosyada hazırlık süresi artar.

Özgün Tasarım İhtiyacı

Mevcut bir seri şablonunun uygulanmasıyla sıfırdan font, ızgara, başlık ve sayfa sistemi geliştirilmesi aynı iş değildir.

Dipnot Sayısı

Dipnotların otomatik bağlanması, sayfa altına yerleşmesi ve uzun notların sayfa dengesine etkisi iş yükünü artırabilir.

Tablo Sayısı

Düzenli Word tablolarının aktarılmasıyla taranmış veya dağınık verilerin yeniden oluşturulması farklı ücretlendirilmelidir.

Denklem ve Formüller

Matematiksel içerik, özel font, denklem editörü ve teknik kontrol gerektirebilir.

Görsel Sayısı

Görsellerin seçilmesi, kırpılması, numaralandırılması, alt yazıyla eşleştirilmesi ve metin içinde konumlandırılması ek çalışma oluşturur.

Kaynakça ve Dizin

Kaynakça biçimlendirmesi, çapraz göndermeler ve ayrıntılı dizin hazırlanması standart gövde dizgisinden ayrı değerlendirilebilir.

Çok Dilli İçerik

Farklı alfabe, okuma yönü, font ve tireleme sistemleri ek teknik kontrol gerektirir.

Düzeltme Turları

Fiyata kaç prova turunun dahil olduğu açıkça belirtilmelidir. Dizgiden sonra yapılan kapsamlı editoryal değişiklikler ek iş olarak değerlendirilebilir.

Teslim Formatı

Baskı PDF’si, ekran PDF’si, kaynak dosya, EPUB ve farklı boyutlardaki sürümler ayrı teslim kalemleri olabilir.

Teslim Süresi

Normal iş planından daha kısa süre isteyen projeler ek ekip veya öncelikli çalışma gerektirebilir.

Dizgi Fiyatını Etkileyen Unsurlar Nelerdir?

Sayfa Başına Dizgi Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Sayfa başına fiyatlandırma, özellikle sayfa ölçüsü, punto ve içerik yapısı önceden belli olan projelerde kullanılabilir. Sade roman veya aynı şablonu kullanan seri yayınlarda anlaşılması kolay bir yöntemdir.

Avantajları

• Toplam maliyet yaklaşık olarak kolay hesaplanır.
• Yayıncı ve dizgici için anlaşılır bir ölçü oluşturur.
• Benzer yapıdaki seri kitaplarda karşılaştırma kolaydır.

Sınırlamaları

• Her sayfanın iş yükü aynı değildir.
• Tablo ve görsel yoğun sayfalar ayrı emek gerektirir.
• Sayfa ölçüsü ve punto değiştiğinde toplam sayfa sayısı değişir.
• Dizgiden sonraki metin eklemeleri fiyatı etkileyebilir.
• Boş veya bölüm başlangıcı sayfalarının nasıl sayılacağı tartışma yaratabilir.

Karakter veya Sözcük Başına Dizgi Ücreti Kullanılabilir mi?

Sayfa sayısı dizgi tamamlanmadan belli değilse karakter veya sözcük sayısı metin hacmini ölçmek için kullanılabilir. Bu yöntem özellikle farklı ölçülerde basılabilecek metinlerde başlangıç fiyatı vermeyi kolaylaştırabilir.

Karakter Sayısının Avantajı

Punto ve sayfa ölçüsünden bağımsız olarak ham metin hacmini gösterir.

Karakter Sayısının Sınırlaması

Aynı karakter sayısına sahip bir romanla yüzlerce dipnot ve tablo içeren kitap aynı iş yüküne sahip değildir.

Sözcük Sayısı

Çeviri, editörlük ve bazı metin hizmetlerinde yararlı olabilir. Dizgide ise görsel ve yapısal unsurları tek başına yansıtmaz.

Proje Bazlı Dizgi Ücreti Nedir?

Proje bazlı ücret, işin bütün kapsamı değerlendirilerek toplam bir bedel belirlenmesidir. Sayfa sayısının yanı sıra tasarım, tablo, görsel, prova, kaynak dosya ve teslim formatları birlikte hesaplanır.

Ne Zaman Uygundur?

• Yayın yapısı büyük ölçüde belliyse,
• Sayfa türleri önceden incelenmişse,
• Düzeltme sınırları belirlenmişse,
• Birden fazla hizmet tek projede birleşiyorsa,
• Kaynak dosya ve son teslimler açıklanmışsa.

Avantajı

Taraflar başlangıçta toplam bütçeyi görebilir ve her küçük işlem için ayrı hesap yapılmaz.

Riski

Metin hacmi veya iş kapsamı sonradan ciddi biçimde artarsa başlangıç fiyatı gerçek iş yükünü karşılamayabilir.

Saatlik Dizgi Ücreti Hangi Durumlarda Kullanılır?

İş yükünün önceden tahmin edilemediği, mevcut dosyanın düzeltilmesi veya dağınık bir projenin kurtarılması gereken durumlarda saatlik ücret kullanılabilir.

Uygun Olduğu İşler

• Eski bir InDesign dosyasının düzeltilmesi,
• Eksik font ve bağlantı sorunlarının çözülmesi,
• Dağınık Word dosyasının temizlenmesi,
• Kısmi sayfa düzeltmeleri,
• Ek prova turları,
• Matbaa geri dönüşlerinin uygulanması,
• Eski baskının yeni ölçüye uyarlanması.

Takip Yöntemi

Yapılan iş, tarih ve süre kayıt altına alınmalı; toplam süre belirli aralıklarla müşteriye bildirilmelidir.

Dizgi Teklifinde Neler Bulunmalıdır?

Hangi Hizmetler Dizgi Ücretinden Ayrı Değerlendirilebilir?

Bir Kitabın Dizgisi Ne Kadar Sürer?

Dizgi süresi; kitabın sayfa sayısı, yayın türü, kaynak dosyanın düzeni, tablo ve görsel yoğunluğu, tasarım onayı ve prova dönüş hızına göre değişir.

Yalnızca “300 sayfalık kitap kaç günde dizilir?” sorusuna kesin cevap vermek mümkün değildir. Sade romanla 300 sayfalık akademik eser aynı sürede tamamlanmaz.

Süreyi Etkileyen Temel Unsurlar

• Metnin editoryal olarak tamamlanmış olması,
• Kaynak dosyanın teknik temizliği,
• Sayfa ölçüsü ve tasarımın hazır olup olmaması,
• Başlık ve paragraf çeşitliliği,
• Dipnot, tablo, denklem ve görsel sayısı,
• Şiir ve özel hizalama içeren bölümler,
• Hazırlanacak tasarım alternatifi sayısı,
• Prova düzeltmelerinin kapsamı,
• Yazar ve editörün dönüş süresi,
• Baskı ve dijital teslim türleri.

Sayfa Sayısına Göre Dizgi Süresi Nasıl Tahmin Edilir?

Aşağıdaki süreler kesin fiyat veya teslim taahhüdü değildir. Temiz kaynak dosya, onaylanmış tasarım ve sınırlı düzeltme varsayımıyla genel planlama örneği olarak değerlendirilebilir.

Yayın Türüne Göre Dizgi Süresi Nasıl Değişir?

Roman Dizgisinde İş Yükünü Neler Artırır?

Roman genellikle sade metin ağırlıklı olduğu için dizgi açısından en öngörülebilir yayın türlerinden biridir. Ancak kaynak dosyanın dağınıklığı ve sonradan yapılan metin değişiklikleri süreyi önemli ölçüde artırabilir.

• Çok sayıda diyalog ve farklı konuşma işareti,
• Sık sahne geçişi,
• Her bölümde farklı başlık yapısı,
• Yoğun italik ve mektup bölümleri,
• Yabancı dil ve özel karakterler,
• Dizgiden sonra yapılan büyük metin değişiklikleri,
• Her sayfada elle satır düzeltme talebi,
• Çok küçük sayfa ölçüsü ve dar metin alanı.

Şiir Kitabı Dizgisi Neden Ayrı Değerlendirilir?

Şiir kitabında sayfa başına metin az görünse de her dize, kıta, boşluk ve girinti ayrı anlam taşıyabilir. Bu nedenle şiir dizgisi yalnızca sayfa sayısına göre kolay iş olarak değerlendirilmemelidir.

Uzun Dizeler

Kitap ölçüsüne sığmayan dizeler için her şiirde ayrı karar gerekebilir.

Özel Girintiler

Girinti ve boşlukların kaynak metindeki bilinçli tercih mi, yazım hatası mı olduğu incelenmelidir.

Sayfa Dengesi

Şiirin sayfadaki konumu ve karşı sayfayla ilişkisi tek tek değerlendirilebilir.

Şair Onayı

Dize kırılması ve sayfa geçişleri konusunda şairden birden fazla prova dönüşü gelebilir.

Akademik Kitap Dizgisi Neden Daha Maliyetlidir?

Akademik yayınlar, ana metnin yanında çok sayıda yardımcı bilgi sistemi içerir. Dipnot, kaynakça, tablo, şekil, denklem ve çapraz göndermeler birbirine bağlıdır.

Çocuk Kitabı Dizgisinde Fiyatı Neler Etkiler?

Çocuk kitabında sayfa sayısı düşük olabilir; ancak her sayfa ayrı görsel kompozisyon ve tipografik karar gerektirebilir.

İllüstrasyon Sayısı

Görsellerin hazır, doğru ölçüde ve son hâlinde olup olmaması iş yükünü etkiler.

Metin Yerleşimi

Metnin görseldeki yüz, nesne ve hareket alanına zarar vermeden yerleştirilmesi gerekir.

Yaşa Uygun Tipografi

Punto, satır uzunluğu ve kelime bölünmeleri yaş grubuna göre değerlendirilir.

Sayfa Bazlı Düzeltmeler

Bir cümlenin değişmesi, metin kutusunun ve illüstrasyon kompozisyonunun yeniden düzenlenmesini gerektirebilir.

Sabit Yerleşimli E-Kitap

Basılı sürümün yanında sabit yerleşimli EPUB veya ekran sürümü isteniyorsa ayrıca çalışma gerekir.

Katalog Dizgisinde Fiyat ve Süre Nasıl Belirlenir?

Kataloglarda ürün sayısı kadar veri düzeni, görsel kalitesi ve otomasyon imkânı önemlidir. Düzenli veri tabanından gelen 500 ürün, dağınık dosyalardaki 100 üründen daha hızlı hazırlanabilir.

Ürün Sayısı

Toplam kayıt miktarı uygulama ve kontrol süresini belirler.

Veri Düzeni

Ürün adı, kod, fiyat, açıklama ve görseller ortak dosya adıyla eşleşiyorsa otomasyon kolaylaşır.

Görsel İşleme

Farklı oran, arka plan ve çözünürlükteki ürün görselleri ek çalışma oluşturur.

Fiyat Güncellemeleri

Dizgi sırasında değişen fiyatlar eski ve yeni sürümlerin dikkatle yönetilmesini gerektirir.

Otomatik Üretim

Veri birleştirme ve betik kullanılması başlangıçta hazırlık süresini artırabilir; ancak yüksek kayıt sayısında toplam maliyeti azaltabilir.

Acil Dizgi Teslimi Nasıl Planlanır?

Kısa teslim sürelerinde bütün aşamaları atlamak yerine iş bölümü, öncelik ve prova takvimi yeniden düzenlenmelidir.

Öncelikli İçerik Analizi

En karmaşık bölümler baştan belirlenmeli ve erken aşamada çözülmelidir.

Örnek Sayfa Onayı

Örnek tasarımın hızlı fakat yazılı biçimde onaylanması gerekir.

Eş Zamanlı Çalışma

Gerekiyorsa dizgi, görsel hazırlığı ve son okuma farklı kişilerce paralel yürütülebilir.

Değişiklik Sınırı

Acil projede sonradan yapılacak büyük editoryal değişikliklerin takvimi bozacağı açıkça belirtilmelidir.

Kontrol Noktaları

Teslim tarihi yakın olsa bile taşan metin, eksik font ve sayfa sırası kontrolleri kaldırılmamalıdır.

Farklı Dizgi Teklifleri Nasıl Karşılaştırılır?

En düşük toplam fiyat, her zaman en ekonomik teklif değildir. Tekliflerin aynı hizmetleri içerip içermediği karşılaştırılmalıdır.

Dizgi Hizmetinde Ödeme Planı Nasıl Olabilir?

Ödeme planı projenin uzunluğuna ve tarafların çalışma biçimine göre değişebilir. Uzun projelerde aşamalı ödeme hem dizgici hem yayınevi açısından daha güvenli olabilir.

Peşinat

Proje başlangıcında tasarım, dosya hazırlığı ve zaman rezervasyonu için belirli bir oran alınabilir.

İlk Prova Ödemesi

Metnin tamamı veya önemli bölümü dizilip ilk prova teslim edildiğinde ikinci ödeme yapılabilir.

Son Teslim Ödemesi

Onaylı baskı dosyası ve kaynak dosyanın tesliminde kalan tutar ödenebilir.

Ek İşler

Sözleşme dışındaki yeni bölüm, tablo, görsel veya ek prova turları ayrıca kayıt altına alınmalıdır.

Dizgi Fiyatlandırması İçin Kontrol Listesi

Madde 10D-3’te Neler Ele Alınacak?

Dizgi programları, ücretlendirme yöntemleri, süre ve yayın türlerine göre iş yükünden sonra dizgide yapılan başlıca hatalar ile yazar ve yayınevlerinden kaynaklanan üretim sorunları ayrıntılı biçimde incelenecektir.

Dizgide En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

Dizgide yapılan hatalar yalnızca estetik sorun oluşturmaz. Bazı hatalar metnin okunmasını zorlaştırır, bazıları anlamı bozar, bazıları ise baskı ve dijital yayın aşamasında teknik sorunlara yol açar.

Aşağıdaki hatalar kitap, dergi, akademik yayın, şiir kitabı, çocuk kitabı, katalog ve e-kitap üretiminde en sık karşılaşılan sorunlar arasındadır.

1. Sözcükler Arasında Birden Fazla Boşluk Kullanmak

Kaynak Word dosyalarında en sık görülen sorunlardan biri sözcükler arasında iki, üç veya daha fazla boşluk bulunmasıdır.

Bu boşluklar özellikle iki yana yaslı metinde satırın dengesini bozabilir ve metin içinde düzensiz beyaz alanlar oluşturabilir.

Neden Oluşur?

• Daktilo alışkanlığının sürdürülmesi,
• Metnin farklı kaynaklardan kopyalanması,
• Görsel hizalama amacıyla boşluk tuşunun kullanılması,
• PDF veya internet sitesinden alınan metinlerin bozuk aktarılması.

Nasıl Düzeltilir?

Bul ve değiştir aracıyla art arda gelen boşluklar kontrollü biçimde teke indirilebilir. İşlem şiir, tablo veya özel biçimli metinler üzerinde uygulanmadan önce kontrol edilmelidir.

2. Paragraf Girintisini Sekme veya Boşlukla Vermek

Paragrafın ilk satırını içeri almak için Tab tuşu veya art arda boşluk kullanılması profesyonel dizgide sık rastlanan kaynak dosya sorunlarından biridir.

Bu yöntem farklı font, punto ve sayfa genişliğinde farklı sonuç üretir. Ayrıca paragraf stillerinin toplu olarak değiştirilmesini zorlaştırır.

Doğru Yöntem

İlk satır girintisi paragraf stilinin first-line indent veya eşdeğer ayarıyla verilmelidir.

Neden Önemlidir?

• Bütün paragraflar aynı girintiyi kullanır.
• Toplu değişiklik kolaylaşır.
• EPUB dönüşümü daha temiz olur.
• Metin içine gereksiz karakter eklenmez.

3. Dikey Boşluk İçin Boş Paragraf Kullanmak

Başlık öncesi, bölüm başlangıcı veya paragraf arasında boşluk oluşturmak için art arda Enter tuşuna basılması yaygın bir dizgi hatasıdır.

Metne yeni cümle eklendiğinde veya sayfa ölçüsü değiştiğinde bu boş paragraflar sayfa başına ya da sonuna kayabilir ve düzensiz boşluklar oluşturabilir.

Doğru Yöntem

Dikey boşluk paragraf stilindeki space before ve space after değerleriyle verilmelidir.

4. Her Satır Sonunda Enter Kullanmak

PDF’den veya bazı eski metin sistemlerinden aktarılan dosyalarda her görsel satır sonunda paragraf işareti bulunabilir.

Böyle bir metin yeni sayfa ölçüsüne aktarıldığında satırlar doğal biçimde yeniden akamaz. Her satır bağımsız paragraf gibi davranır.

Sonuçları

• Satır uzunlukları değiştirilemez.
• İki yana yaslama bozulur.
• Paragraf boşlukları yanlış uygulanır.
• EPUB dönüşümü sorunlu olur.
• Metin temizliği ciddi zaman alır.

İstisna

Şiir, adres, şarkı sözü, özel liste veya bilinçli satır yapısı içeren metinlerde satır sonlarının korunması gerekebilir.

5. Paragraf Stili Yerine Elle Biçimlendirme Yapmak

Her başlığın tek tek seçilip kalınlaştırılması, gövde paragraflarının tek tek punto değiştirilmesi veya her alıntının ayrı ayrı girintilenmesi uzun belgelerde büyük tutarsızlık oluşturur.

Neden Sorundur?

• Toplu değişiklik yapılamaz.
• Aynı tür metinler farklı görünebilir.
• Otomatik içindekiler doğru çalışmayabilir.
• EPUB ve XML dönüşümü zorlaşır.
• Yeni baskıda yeniden düzenleme gerekir.

6. Gereğinden Fazla Font Kullanmak

Bir kitapta çok sayıda farklı font kullanılması zenginlik yerine tipografik karmaşa oluşturabilir.

Ana metin, başlık, alt başlık, dipnot, sayfa numarası ve alıntı için ayrı ayrı font seçmek çoğu zaman gerekli değildir.

Olası Sonuçlar

• Yayın kimliği zayıflar.
• Başlık hiyerarşisi karışır.
• Font lisansı ve dosya yönetimi zorlaşır.
• PDF’de eksik font riski artar.
• Okuyucunun dikkati içerikten biçime kayar.

Genel Yaklaşım

Çoğu kitapta bir veya iki iyi seçilmiş font ailesi, bunların farklı ağırlık ve italik biçimleriyle yeterli bir sistem kurulabilir.

7. Yapay Kalın veya Yapay İtalik Kullanmak

Bazı programlar gerçek bold veya italic font dosyası bulunmadığında düzenli fontu elektronik olarak kalınlaştırabilir veya eğebilir.

Bu işlem font tasarımcısının hazırladığı gerçek kalın ve italik çizimin yerini tutmaz.

Olası Sorunlar

• Harf oranları bozulabilir.
• Baskıda çizgiler kapanabilir.
• PDF çıktısında beklenmeyen sonuçlar oluşabilir.
• Tipografik kalite düşer.

Doğru Yöntem

Font ailesinin gerçek Regular, Italic, Bold ve gerekiyorsa Bold Italic dosyaları kullanılmalıdır.

8. Puntoyu Yalnızca Sayfa Sayısına Göre Belirlemek

Kitabı daha az sayfaya indirmek amacıyla gövde puntosunu küçültmek sık görülen maliyet odaklı dizgi hatalarındandır.

Aynı şekilde kitabı daha kalın göstermek için gereğinden büyük punto kullanmak da sağlıklı değildir.

Punto Neye Göre Belirlenmelidir?

• Fontun x-yüksekliği,
• Hedef okuyucunun yaşı,
• Sayfa ölçüsü,
• Satır uzunluğu,
• Satır aralığı,
• Kâğıt türü,
• Okuma süresi.

9. Satır Aralığını Gereğinden Dar Tutmak

Dar satır aralığı metni daha az sayfaya sığdırabilir; ancak uzun okumada ciddi yorgunluk oluşturabilir.

Belirtileri

• Üst ve alt uzantılar birbirine yaklaşır.
• Satırlar koyu blok gibi görünür.
• Göz bir satırdan diğerine yanlış geçebilir.
• Sayfa sıkışık görünür.

Satır Aralığı Nasıl Değerlendirilir?

Fontun x-yüksekliği, punto, satır uzunluğu ve kâğıt üzerindeki gerçek görünüm birlikte değerlendirilmelidir.

10. Satır Aralığını Gereğinden Fazla Açmak

Çok geniş satır aralığı da okunabilirliği otomatik olarak artırmaz. Satırlar birbirinden kopabilir ve paragraf bütünlüğü zayıflayabilir.

Olası Sonuçlar

• Metin gereksiz yer kaplar.
• Sayfa sayısı artar.
• Paragraf ritmi bozulur.
• Göz satırlar arasında fazla yol alır.

İyi dizgide amaç mümkün olan en geniş değil, metne uygun satır aralığını bulmaktır.

11. Satırları Gereğinden Fazla Uzatmak

Büyük sayfa ölçüsündeki metni tek sütun hâlinde bütün genişliğe yaymak, okuyucunun satır sonundan sonraki satırın başına dönmesini zorlaştırabilir.

Neden Önemlidir?

Göz, satır sonundan yeni satırın başlangıcına dönerken doğru satırı bulmak için belirli bir yatay mesafeyi takip eder. Mesafe aşırı uzadığında yanlış satıra geçme ihtimali artar.

Çözüm

• Metin alanını daraltmak,
• Kenar boşluklarını artırmak,
• Geniş formatta iki sütun değerlendirmek,
• Punto ve font oranlarını yeniden ele almak.

12. Satırları Gereğinden Fazla Kısaltmak

Çok dar metin sütunları sürekli satır değişimine ve özellikle iki yana yaslı metinde büyük kelime boşluklarına neden olabilir.

Türkçe Açısından Risk

Türkçe eklemeli bir dil olduğu için uzun kelimeler dar sütunlarda daha fazla tireleme gerektirebilir.

Belirtileri

• Her satırda çok az kelime bulunması,
• Art arda çok sayıda tire,
• Geniş beyaz boşluklar,
• Düzensiz paragraf dokusu.

13. Yayın Türüne Uygun Olmayan Metin Hizalaması Kullanmak

Her metni ortalamak veya her metni iki yana yaslamak doğru değildir. Hizalama metnin işlevine göre seçilmelidir.

Uzun Metni Ortalamak

Her satır farklı noktadan başladığı için uzun metinlerde okuma güçleşir.

Dar Sütunda İki Yana Yaslama

Kelime boşluklarının aşırı açılmasına ve beyaz nehir oluşmasına neden olabilir.

Uzun Metni Sağa Dayamak

Türkçe gibi soldan sağa okunan dillerde satır başlangıçlarını bulmayı zorlaştırır.

14. Beyaz Nehirleri Kontrol Etmemek

Beyaz nehir, özellikle iki yana yaslı paragraflarda kelime boşluklarının alt alta veya çapraz biçimde birleşerek görünür beyaz çizgiler oluşturmasıdır.

Neden Oluşur?

• Dar sütun,
• Tirelemenin kapalı olması,
• Geniş kelime aralığı,
• Uygun olmayan font,
• Kısa satır,
• Elle yapılmış satır müdahaleleri.

Nasıl Azaltılır?

• Doğru tireleme ayarı,
• Satır genişliğinin gözden geçirilmesi,
• Kelime aralığı sınırlarının düzenlenmesi,
• Gerekirse sola dayalı hizalama kullanılması.

15. Satırı Sığdırmak İçin Tracking Değerini Sürekli Değiştirmek

Bir satırın taşmasını veya paragrafın son sözcüğünün yeni sayfaya geçmesini engellemek için tracking değerini rastgele değiştirmek profesyonel olmayan müdahalelerden biridir.

Neden Sorundur?

• Aynı paragrafta harf yoğunluğu değişir.
• Okuyucu bilinçli olarak fark etmese de sayfa dokusu bozulur.
• Sonraki metin değişikliğinde müdahale anlamsızlaşır.
• Yeni ölçü veya EPUB dönüşümünde tutarsızlık oluşur.

Daha Sağlıklı Çözümler

• Keep options kullanmak,
• Paragraf besteleme ayarlarını düzeltmek,
• Tirelemeyi iyileştirmek,
• Metin alanını gözden geçirmek,
• Gerekirse editoryal olarak çok küçük metin düzenlemesi yapmak.

16. Yanlış Tireleme Kullanmak

Metin dili yanlış tanımlandığında yazılım Türkçe kelimeleri başka dilin hece kurallarına göre bölebilir.

Yaygın Sorunlar

• Kelimenin yanlış heceden bölünmesi,
• Özel adların uygunsuz bölünmesi,
• Art arda dört veya beş tireli satır oluşması,
• Başlıkların tirelenmesi,
• Sayfa sonunda rahatsız edici bölünme.

Doğru Yaklaşım

Paragraf dili Türkçe olarak tanımlanmalı ve tireleme sınırları yayın türüne göre ayarlanmalıdır.

17. Tirelemeyi Tamamen Kapatmak

Tireleme hatasından kaçınmak için bütün belgede tirelemeyi kapatmak özellikle dar sütun ve iki yana yaslı metinde başka sorunlar oluşturabilir.

Olası Sonuçlar

• Aşırı geniş kelime boşlukları,
• Beyaz nehirler,
• Dengesiz satır sonları,
• Gereksiz yoğun tracking müdahaleleri.

Çocuk kitabı veya şiir gibi bazı yayınlarda sınırlı tireleme tercih edilebilir. Ancak karar yayın türüne göre verilmelidir.

18. Yetim ve Dul Satırları Kontrol Etmemek

Paragrafın tek bir satırının sayfa veya sütun geçişinde yalnız kalması görsel ve okuma akışı bakımından rahatsız edici olabilir.

Yetim Satır

Paragrafın ilk satırının önceki sayfa veya sütunun sonunda tek başına kalmasıdır.

Dul Satır

Paragrafın son satırının yeni sayfa veya sütunun başında tek başına kalmasıdır.

Çözüm Araçları

• Keep lines together,
• Keep with next,
• Paragraf besteleme ayarları,
• Sayfa akışının yeniden dengelenmesi.

19. Başlığı Sayfa Sonunda Yalnız Bırakmak

Başlık sayfanın son satırında bulunup ilgili metin sonraki sayfada başlıyorsa okuyucu başlıkla içerik arasındaki bağı kaybedebilir.

Doğru Yöntem

Başlık stilinde sonraki birkaç satırla birlikte tutulma ayarı kullanılmalıdır.

Ne Kadar Metin Kalmalıdır?

Kesin evrensel bir sayı yoktur. En azından başlıkla birlikte yeni paragrafın anlamlı birkaç satırı aynı sayfada kalmalıdır.

20. Başlık Hiyerarşisini Belirsiz Kurmak

Ana başlık, ikinci düzey başlık ve üçüncü düzey başlığın birbirine çok benzer görünmesi okuyucunun metnin yapısını anlamasını zorlaştırır.

Hiyerarşi Nasıl Oluşturulur?

• Punto farkı,
• Font ağırlığı,
• Başlık öncesi ve sonrası boşluk,
• Renk,
• Konum,
• Büyük-küçük harf kullanımı.

En Sık Yapılan Hata

Birinci ve ikinci düzey başlık arasında yalnızca bir veya iki punto fark bırakıp diğer özellikleri aynı tutmaktır.

Başlık Sayısı

Gereğinden fazla başlık seviyesi kullanmak da hiyerarşiyi karmaşıklaştırabilir.

21. Başlık Numaralarını Elle Yazmak

Özellikle akademik ve teknik yayınlarda başlık numaralarının elle girilmesi yeni bölüm eklendiğinde bütün numara sistemini bozabilir.

Örnek

3.2 numaralı başlığın önüne yeni bir başlık eklendiğinde sonraki başlıkların 3.3, 3.4 ve devamı olarak güncellenmesi gerekir.

Doğru Yöntem

Çok düzeyli otomatik numaralandırma ve başlık stilleri kullanılmalıdır.

Yararları

• Numaralar otomatik güncellenir.
• İçindekiler doğru oluşturulur.
• Çapraz göndermeler korunur.
• Yeni bölüm eklemek kolaylaşır.

22. Bölüm Başlangıçlarını Boş Satırlarla veya Enter Tuşuyla Ayarlamak

Yeni bölümün sonraki sayfaya geçmesini sağlamak için art arda boş paragraf kullanmak, metinde küçük bir değişiklik olduğunda bölümün yanlış sayfadan başlamasına neden olabilir.

Doğru Yöntem

• Page break before,
• Next page,
• Next odd page,
• Bölüm başlangıç ayarları kullanılmalıdır.

Böylece bölüm başlangıcı metin hacmi değişse bile kuralını korur.

23. Sayfa Numaralarını Elle Yazmak

Her sayfaya elle sayı yazılması uzun yayında ciddi hata riskidir. Sayfa eklendiğinde veya çıkarıldığında bütün numaraların yeniden düzenlenmesi gerekir.

Doğru Yöntem

Sayfa numarası ana sayfa veya otomatik sayfa numarası alanıyla oluşturulmalıdır.

Farklı Numaralandırma Sistemleri

Ön bölümde Romen rakamları, ana bölümde Arap rakamları gibi farklı sistemler bölüm veya section ayarlarıyla yönetilebilir.

24. Bölüm Başlangıçlarında Tutarsızlık Oluşturmak

Bir bölüm sağ sayfadan, diğeri sol sayfadan; biri üstten 4 cm, diğeri 7 cm boşlukla başlıyorsa kitap bütünlüğü bozulur.

Bölüm Başlangıcında Kontrol Edilecekler

• Sağ veya herhangi bir sayfadan başlangıç kuralı,
• Üst boşluk,
• Bölüm numarası,
• Bölüm başlığı,
• İlk paragraf girintisi,
• Üst bilgi kullanımı,
• Sayfa numarasının görünürlüğü.

Bu özellikler bölüm başlangıcı için ortak şablon veya stil sistemiyle yönetilmelidir.

25. Başlıktan Sonraki İlk Paragrafı Diğer Paragraflarla Aynı Ele Almak

Roman ve birçok kitap türünde başlık zaten yeni paragrafın başlangıcını gösterdiği için başlıktan sonraki ilk paragrafta ilk satır girintisi kullanılmayabilir.

Ancak kitap boyunca bazen girintili bazen girintisiz kullanmak tutarsızlık oluşturur.

Doğru Yöntem

“Gövde – İlk Paragraf” gibi ayrı stil oluşturulabilir ve başlık stiline sonraki stil olarak bağlanabilir.

26. Hem Büyük Paragraf Boşluğu Hem İlk Satır Girintisi Kullanmak

Paragrafları ayırmak için iki güçlü işaretin aynı anda kullanılması metni gereksiz biçimde parçalayabilir.

İki Yaygın Sistem

• İlk satır girintisi + çok az veya sıfır paragraf boşluğu,
• Girintisiz paragraf + belirgin paragraf aralığı.

Her iki sistem birlikte kullanılabilir; ancak bu karar bilinçli ve yayın türüne uygun olmalıdır.

27. Diyalog İşaretlerini Kitap Boyunca Değiştirmek

Aynı kitapta bazı konuşmalar tırnakla, bazıları kısa çizgiyle, bazıları uzun çizgiyle gösteriliyorsa okuma düzeni bozulur.

Başlangıçta Karar Verilmesi Gerekenler

• Tırnak mı konuşma çizgisi mi kullanılacak?
• Konuşma çizgisinden sonra boşluk olacak mı?
• Yeni konuşmacı yeni paragrafta mı başlayacak?
• Konuşma içinde alıntı hangi tırnakla gösterilecek?
• Konuşma sonundaki noktalama nasıl uygulanacak?

Otomatik Temizlik

Farklı çizgi karakterleri bul ve değiştir işlemiyle ortaklaştırılabilir; ancak tire ve eksi işaretlerinin yanlışlıkla değişmemesine dikkat edilmelidir.

28. Tırnak İşaretlerini Tutarsız Kullanmak

Düz klavye tırnağı, tipografik çift tırnak ve tek tırnak işaretlerinin rastgele karışması dizgi kalitesini düşürür.

Kaynakları

• Word ve web metinlerinin karışması,
• Farklı klavye düzenleri,
• PDF’den kopyalama,
• Otomatik akıllı tırnak ayarlarının farklı olması.

Kontrol

Açılış ve kapanış tırnaklarının eşleşmesi, alıntı içindeki ikinci seviye tırnakların doğru kullanılması ve apostrof karakterinin ayrı tutulması gerekir.

29. Kısa Çizgi, Uzun Çizgi ve Eksi İşaretini Birbirine Karıştırmak

Görünüş olarak benzer olsalar da bu karakterlerin tipografik ve anlamsal görevleri farklıdır.

30. Şiirde Dize Sonlarını Değiştirmek

Şiir dizgisinde en ciddi hatalardan biri kaynak metindeki dize sonlarını normal paragraf gibi birleştirmektir.

Dize sonu yalnızca görsel değil, şiirin ritmik ve anlamsal yapısının parçası olabilir.

Yaygın Hatalar

• Satır sonlarını otomatik temizlemek,
• Uzun dizeyi rastgele iki satıra bölmek,
• Kıta aralıklarını kaldırmak,
• Özel girintileri standartlaştırmak,
• Şiiri sayfaya sığdırmak için aşırı küçültmek.

Doğru Yaklaşım

Kaynak metin ile dizilmiş metin şiir bazında karşılaştırılmalı ve zorunlu dize bölünmeleri editör veya şairle birlikte kararlaştırılmalıdır.

31. Uzun Şiir Dizelerini Puntoyu Küçülterek Sığdırmak

Tek bir uzun dize nedeniyle bütün şiirin veya kitabın puntosunu küçültmek yanlış bir çözüm olabilir.

Alternatif Çözümler

• Metin alanını sınırlı ölçüde genişletmek,
• Şiir için farklı sayfa şablonu kullanmak,
• Devam satırını içeriden başlatmak,
• Şairin onayıyla kontrollü dize bölünmesi yapmak.

Devam satırı kullanılıyorsa bunun yeni bir dize olmadığı görsel olarak açık olmalıdır.

32. Dipnotları Elle Numaralandırmak

Dipnot numaralarının metin içinde ve sayfa altında elle yazılması, yeni dipnot eklendiğinde bütün sıralamanın bozulmasına neden olabilir.

Doğru Yöntem

Programın otomatik dipnot sistemi kullanılmalıdır.

Otomatik Sistemin Yararları

• Numaralar otomatik güncellenir.
• Metin ve dipnot arasında bağlantı korunur.
• Sayfa değiştiğinde dipnot doğru sayfaya taşınır.
• EPUB dönüşümünde bağlantı üretmek kolaylaşır.

33. Dipnotları Okunamayacak Kadar Küçültmek

Dipnotun ikincil bilgi olması, okunmayacak kadar küçük punto kullanılabileceği anlamına gelmez.

Neden Yapılır?

Dipnotların sayfa altındaki alanı azaltması ve ana metnin sonraki sayfaya taşmasını engelleme isteği.

Daha Sağlıklı Çözümler

• Dipnot satır aralığını dikkatle düzenlemek,
• Gereksiz paragraf boşluklarını kaldırmak,
• Çok uzun notları editoryal olarak kısaltmak,
• Gerekirse sonnot sistemini değerlendirmek.

34. Tabloyu Sayfaya Sığdırmak İçin Aşırı Küçültmek

Geniş bir tabloyu olduğu gibi küçültmek, bütün verilerin teknik olarak sayfada görünmesini sağlayabilir; fakat tablo okunamaz hâle gelebilir.

Alternatif Çözümler

• Sütun genişliklerini içerik türüne göre yeniden dağıtmak,
• Gereksiz sütunları kaldırmak,
• Tabloyu iki parçaya bölmek,
• Yatay sayfa kullanmak,
• Kısaltmaları açıklama notuna taşımak,
• Tabloyu ek bölümüne almak.

Tablo Fontu

Tablo metni gövde metninden bir miktar küçük olabilir; ancak rahat okunabilir sınır korunmalıdır.

35. Düzenlenebilir Tablo Yerine Ekran Görüntüsü Kullanmak

Excel, Word veya veri tabanındaki tabloyu ekran görüntüsü olarak sayfaya yerleştirmek kısa vadede kolay görünse de uzun vadede birçok sorun oluşturur.

Sorunları

• Metin aranamaz.
• Veriler kolay düzeltilemez.
• Büyütüldüğünde bulanıklaşabilir.
• Font diğer metinle uyumsuz kalabilir.
• Erişilebilirlik zayıflar.
• EPUB dönüşümü zorlaşır.

Mümkün olduğu sürece tablo gerçek tablo yapısı olarak oluşturulmalıdır.

36. Görsel Alt Yazılarını Yanlış Görselle Eşleştirmek

Çok sayıda fotoğraf, belge veya şekil içeren kitaplarda görsel ile alt yazının karışması ciddi bilgi hatasına dönüşebilir.

Özellikle Riskli Yayınlar

• Biyografiler,
• Tarih kitapları,
• Arşiv yayınları,
• Sanat kitapları,
• Akademik yayınlar,
• Kataloglar.

Doğru İş Akışı

• Her görsele benzersiz dosya adı verilmeli,
• Alt yazı listesinde aynı kod kullanılmalı,
• Görseller mümkünse numaralandırılmalı,
• Son provada görsel-alt yazı eşleşmesi ayrıca kontrol edilmeli.

37. Düşük Çözünürlüklü Görselleri Büyütmek

İnternet sitesinden, mesaj uygulamasından veya Word belgesinden alınan küçük görseller ekranda kabul edilebilir görünse de baskıda pikselli çıkabilir.

Etkin Çözünürlük

Yalnızca dosyanın piksel sayısına değil, sayfada hangi fiziksel boyutta kullanıldığına bakılmalıdır.

Örneğin

Küçük bir görsel yüzde 300 oranında büyütüldüğünde etkin çözünürlüğü önemli ölçüde düşer.

Doğru Yaklaşım

• Asıl yüksek çözünürlüklü dosyayı istemek,
• Görseli daha küçük kullanmak,
• Gerekirse profesyonel yeniden üretim yapmak,
• Teknik baskı kontrolünde düşük çözünürlük uyarılarını incelemek.

38. Görselleri İçeriğin Anlamını Bozacak Biçimde Kırpmak

Görselin sayfa kompozisyonuna uyması için yapılan kırpma, önemli kişileri, belge ayrıntılarını veya olay bağlamını yok edebilir.

Özellikle Dikkat Edilecekler

• İnsan yüzleri ve elleri,
• Tarihî belgenin tarih veya imza bölümü,
• Fotoğraftaki ana nesne,
• Harita üzerindeki sınır ve yazılar,
• Sanat eserinin özgün oranı.

Tarihî Görseller

Belge veya fotoğrafın bütünlüğü içerik değeri taşıyorsa dekoratif kompozisyon amacıyla agresif kırpma yapılmamalıdır.

39. Eksik Fontları Fark Etmeden Çalışmaya Devam Etmek

Kaynak dosya başka bilgisayarda açıldığında kullanılan font bulunmazsa program fontu başka bir karakterle değiştirebilir.

Sonuçları

• Satır kırılmaları değişir.
• Sayfa sayısı değişebilir.
• Başlıklar taşabilir.
• Özel karakterler bozulabilir.
• PDF farklı görünebilir.

Doğru Yöntem

• Belge açıldığında font uyarılarını kontrol etmek,
• Font sürümlerini proje boyunca sabit tutmak,
• Lisans izin veriyorsa proje paketleme sistemi kullanmak,
• Son PDF’de font gömme durumunu doğrulamak.

40. Taşan Metni Kontrol Etmeden Dosyayı Onaylamak

Taşan metin, bir metin kutusuna sığmadığı için görünmeyen içeriktir. En tehlikeli dizgi hatalarından biridir; çünkü bazı sayfalarda paragraf, dipnot veya bölümün bir kısmı tamamen kaybolabilir.

Neden Oluşur?

• Sonradan metin eklenmesi,
• Font değişmesi,
• Metin kutusunun küçülmesi,
• Görsel yerleştirilmesi,
• Dipnotların büyümesi,
• Stil değerlerinin değişmesi.

Kontrol Yöntemleri

• Preflight uyarılarını açık tutmak,
• Belge genelinde overset text aramak,
• Son PDF ile kaynak metni örneklem yöntemiyle karşılaştırmak,
• Bölüm sonlarını ve son paragrafları ayrıca kontrol etmek.

İlk 40 Dizgi Hatasının Kısa Özeti

Dizgi Hataları Nasıl Önceliklendirilmelidir?

Her dizgi hatası aynı derecede kritik değildir. Bazıları estetik kaliteyi etkilerken bazıları doğrudan içerik kaybına veya yanlış bilgi yayımlanmasına neden olabilir.

Madde 10D-3B’de Neler Ele Alınacak?

İlk 40 büyük dizgi hatasından sonra sorunun yalnızca dizgiciden kaynaklanmadığı; yazar, editör ve yayınevi iş akışındaki yanlışların da dizgi kalitesini nasıl etkilediği ele alınacaktır.

Yazarların Dizgi Öncesinde En Sık Yaptığı Hatalar Nelerdir?

Dizgi sürecindeki sorunların önemli bir bölümü yalnızca dizgi aşamasından kaynaklanmaz. Yazarın teslim ettiği metnin yapısı, kullanılan dosya sistemi, görsellerin düzeni, başlıkların biçimi ve sonradan yapılan değişiklikler de dizginin hızını ve kalitesini doğrudan etkiler.

Düzenli hazırlanmış bir metin, dizgicinin daha kısa sürede ve daha az hatayla çalışmasını sağlar. Dağınık ve sürekli değişen dosyalar ise aynı kitabın defalarca yeniden düzenlenmesine neden olabilir.

1. Birden Fazla “Son Dosya” Göndermek

Dizgi sürecinde en büyük karışıklıklardan biri aynı esere ait birbirinden farklı birkaç dosyanın “son sürüm” olarak gönderilmesidir.

Örnek Dosya Adları

• roman-son.docx
• roman-son-duzeltilmis.docx
• roman-en-son.docx
• roman-gercek-son.docx
• roman-son2-yeni.docx

Bu tür adlandırmalar hangi dosyanın esas alınacağını açık biçimde göstermez.

Doğru Yaklaşım

Dizgiye girecek tek dosya belirlenmeli ve mümkünse sürüm numarasıyla adlandırılmalıdır.

2. Dizgi Başladıktan Sonra Metni Büyük Ölçüde Değiştirmek

Dizgiye giren metne yeni bölüm eklemek, uzun paragrafları silmek veya kitabın önemli bölümünü yeniden yazmak sayfa akışını bütünüyle değiştirebilir.

Neler Değişebilir?

• Sayfa sayısı,
• Bölüm başlangıçları,
• İçindekiler,
• Dipnotların bulunduğu sayfalar,
• Dizin numaraları,
• Görsel yerleşimleri,
• Karşılıklı sayfa dengesi.

Doğru Yaklaşım

Kapsamlı editoryal değişiklikler dizgiden önce tamamlanmalıdır. Dizgi sonrasında yalnızca zorunlu ve sınırlı metin düzeltmeleri yapılması tercih edilir.

3. Dizgi Başladıktan Sonra Eski Word Dosyasında Düzeltme Yapmak

Dizgici metni InDesign veya başka bir programa aktardıktan sonra yazarın eski Word dosyasını değiştirmeye devam etmesi iki ayrı metin sürümü oluşturur.

Sonuç

Dizgicinin dosyasında yapılan düzeltmeler Word belgesinde, Word belgesinde yapılan değişiklikler ise dizgi dosyasında bulunmayabilir.

Doğru Yöntem

Dizgi başladıktan sonra düzeltmeler, dizilmiş prova üzerinden bildirilmelidir.

• PDF yorumları,
• Sayfa numaralı düzeltme listesi,
• Ortak prova sistemi kullanılabilir.

4. Düzeltmeleri Farklı Kanallardan Parça Parça Göndermek

Bir düzeltmenin e-postayla, diğerinin telefonla, üçüncüsünün mesaj uygulamasından, dördüncüsünün ise kâğıt notla iletilmesi hata riskini artırır.

Yaygın Sorun

Dizgici hangi düzeltmenin daha yeni olduğunu veya önceki talebin iptal edilip edilmediğini anlayamayabilir.

Doğru Yöntem

Her prova turunun bütün düzeltmeleri tek dosyada toplanmalıdır.

5. Düzeltmeleri Yalnızca Telefonla Bildirmek

Telefon görüşmesi hızlıdır; ancak metin düzeltmelerinde güvenilir bir kayıt yöntemi değildir.

Neden Risklidir?

• Sayfa numarası yanlış anlaşılabilir.
• Yeni metnin noktalaması kaydedilmeyebilir.
• Özel isimler yanlış duyulabilir.
• Düzeltme unutulabilir.
• Sonradan hangi talebin verildiği doğrulanamaz.

Doğru Yaklaşım

Telefonla konuşulan değişiklik, görüşme sonrasında mutlaka yazılı olarak gönderilmelidir.

6. Başlıkları Yalnızca Büyük ve Kalın Yazarak Belirtmek

Kaynak metinde başlık seviyeleri açıkça işaretlenmemişse dizgici hangi başlığın ana, hangisinin alt başlık olduğunu anlamakta zorlanabilir.

Yanlış Yaklaşım

• Bir başlığı 18 punto yapmak,
• Diğerini yalnızca kalın yazmak,
• Üçüncüsünü renkli göstermek,
• Başlık seviyesini açıklamamak.

Daha İyi Yaklaşım

Word içinde Başlık 1, Başlık 2, Başlık 3 stilleri kullanılabilir veya metinde seviyeler açık şekilde işaretlenebilir.

7. Metni Boşluklarla Hizalamak

Yazarların Word dosyalarında sık kullandığı yöntemlerden biri, metni ortalamak veya iki bilgiyi yan yana getirmek için art arda boşluk eklemektir.

Örneğin

Font veya sayfa genişliği değiştiğinde bu hizalama tamamen bozulur.

Doğru Araçlar

• Sekme durakları,
• Tablo,
• Paragraf hizalaması,
• Metin kutuları.

8. Yeni Sayfaya Geçmek İçin Defalarca Enter Kullanmak

Bir bölümün yeni sayfadan başlaması için çok sayıda boş paragraf eklemek, metin değiştiğinde bölüm başlangıcının yanlış yere kaymasına neden olur.

Doğru Yöntem

Word dosyasında gerçek sayfa sonu veya bölüm sonu kullanılabilir. Dizgi programında ise bölüm başlangıcı stil veya sayfa ayarlarıyla yönetilir.

9. Her Paragrafa Tab Tuşuyla Girinti Vermek

Yazarın her paragraf başlangıcında Tab tuşuna basması metin içine yüzlerce gereksiz sekme karakteri ekleyebilir.

Profesyonel dizgide girinti paragraf stilinden verildiği için bu sekmeler temizlenmek zorundadır.

Yazar Ne Yapmalı?

Word’ün paragraf ayarlarındaki ilk satır girintisi kullanılabilir. Bunun nasıl yapılacağı bilinmiyorsa girinti kullanılmadan temiz paragraf teslim etmek, sekmeyle biçimlendirmekten daha güvenlidir.

10. Bütün Görselleri Yalnızca Word Dosyasının İçine Gömmek

Word belgesine yerleştirilen görsel, her zaman baskıya uygun orijinal dosya niteliğini korumayabilir.

Olası Sorunlar

• Görseller sıkıştırılmış olabilir.
• Dosya adı kaybolabilir.
• Orijinal çözünürlük bilinmeyebilir.
• Görsel ile alt yazı eşleşmesi zorlaşabilir.
• Renk profili bilgisi kaybolabilir.

Doğru Teslim

Görseller Word içinde yaklaşık yerini göstermek için bulunabilir; ancak orijinal dosyalar ayrıca teslim edilmelidir.

11. Görsel Dosyalarını Belirsiz Adlarla Göndermek

“IMG_1045.jpg”, “resim son.jpg”, “foto yeni 2.jpg” gibi dosya adları çok sayıda görsel içeren kitaplarda ciddi karışıklık yaratabilir.

Daha İyi Dosya Adlandırma

Yararları

• Görsel-alt yazı eşleştirmesi kolaylaşır.
• Eksik görseller hızla bulunur.
• Yeni baskıda dosyalar tekrar kullanılabilir.
• Arşiv düzeni oluşur.

12. Görsel Alt Yazılarını Düzenli Bir Listeyle Göndermemek

Görselin alt yazısının e-postada, Word içinde veya mesaj geçmişinde ayrı ayrı bulunması yanlış eşleştirme riskini artırır.

Önerilen Sistem

13. İnternetten Alınmış Küçük Görselleri Baskı İçin Kullanmak

Web sayfalarındaki görseller genellikle ekran görüntüleme için küçültülmüş olabilir. Baskıda aynı görsel daha büyük kullanıldığında piksellenme ortaya çıkabilir.

Yazarın Yapması Gereken

• Mümkünse görselin orijinal dosyasını temin etmek,
• Ekran görüntüsü yerine kaynak dosyayı kullanmak,
• Fotoğraf sahibinden yüksek çözünürlüklü sürüm istemek,
• Kullanım hakkını doğrulamak.

14. Kaynakçayı Dizgiden Sonra Toparlamaya Çalışmak

Akademik veya araştırma kitaplarında kaynakça dizgi başladıktan sonra yeniden oluşturuluyorsa kayıt sayısı, satır uzunluğu ve toplam sayfa sayısı önemli ölçüde değişebilir.

Kaynakçada Önceden Belirlenmesi Gerekenler

• Atıf sistemi,
• Yazar adlarının yazım biçimi,
• Kitap ve dergi adlarında italik kullanımı,
• Yayın yılı ve sayfa bilgileri,
• DOI ve internet adresleri,
• Alfabetik sıralama yöntemi.

Doğru Yaklaşım

Kaynakça editoryal aşamada mümkün olduğunca tamamlanmış ve ortak bir sisteme bağlanmış olmalıdır.

15. Dipnot Numaralarını Elle Yazmak

Metin içinde “1”, “2”, “3” gibi numaraları üst simge yaparak elle oluşturmak, yeni dipnot eklendiğinde bütün numaraların karışmasına neden olabilir.

Doğru Yöntem

Word veya kullanılan yazım programının gerçek dipnot özelliği kullanılmalıdır.

Avantajı

• Numaralar otomatik güncellenir.
• Dipnot metni doğru işaretle bağlı kalır.
• Dizgi programına aktarım kolaylaşır.
• EPUB bağlantıları daha güvenli hazırlanır.

16. Tabloları Ekran Görüntüsü Olarak Göndermek

Excel veya Word tablosunun ekran görüntüsünü almak, dizgicinin tabloyu yeniden oluşturmasını gerektirebilir.

Neden Sorundur?

• Veriler düzenlenemez.
• Yazılar piksellenebilir.
• Tablo genişliği değiştirilemez.
• Hatalı rakam kolayca düzeltilemez.
• Erişilebilir dijital yayın üretimi zorlaşır.

Doğru Teslim

Tablo mümkünse Word, Excel veya düzenlenebilir veri biçiminde gönderilmelidir.

17. Düzenlenebilir Metin Yerine Yalnızca PDF Göndermek

PDF bir son çıktı formatıdır. Metni düzenlemek ve yeniden dizmek için her zaman en uygun kaynak değildir.

PDF’den Metin Alırken Oluşabilecek Sorunlar

• Her satır ayrı satır sonuyla gelebilir.
• Kelime bölünmeleri korunabilir.
• Ligatürler yanlış karaktere dönüşebilir.
• Dipnotlar ana metne karışabilir.
• Sütun sırası bozulabilir.
• Özel karakterler kaybolabilir.

Doğru Yaklaşım

Mevcutsa Word, RTF, ODT, Markdown, XML veya başka düzenlenebilir kaynak dosya tercih edilmelidir.

18. Taranmış Sayfaları Düzenlenebilir Metin Gibi Teslim Etmek

Taranmış kitap veya sayfa görüntüleri gerçek metin değildir. Yeniden dizgi için metnin yazıya dönüştürülmesi gerekir.

OCR Sorunları

• “I”, “İ”, “l” ve “1” karakterlerinin karışması,
• “rn” harflerinin “m” olarak algılanması,
• Noktalama işaretlerinin kaybolması,
• Dipnot numaralarının karışması,
• Satır sonu tirelerinin sözcüğe dahil edilmesi.

Doğru İş Akışı

Metin OCR veya yeniden yazım yoluyla düzenlenebilir hâle getirilmeli, ardından kaynak baskıyla satır veya paragraf düzeyinde kontrol edilmelidir.

19. Şiiri Normal Paragraf Gibi Hazırlamak

Şiirin dize sonlarını normal paragraf akışına dönüştürmek veya her kıtayı tek paragraf içinde saklamak dizgi sırasında şiirin yapısını belirsizleştirir.

Yazar Ne Yapmalı?

• Her dizeyi gerçek satır sonuyla belirtmeli,
• Kıta ayrımlarını açık bırakmalı,
• Özel girintileri korumalı,
• Sayfaya sığmayan dizelerde tercih edilen yöntemi not etmeli.

20. Özel Biçimli Metinlerin Ne Olduğunu Açıklamamak

Roman içinde mektup, günlük, mesaj, rüya, gazete haberi, şiir, alıntı veya belge bulunabilir. Bunların yalnızca Word’de farklı fontla gösterilmesi dizgici için yeterli bilgi olmayabilir.

Önerilen İşaretleme

Böylece biçimlerin metnin anlamındaki rolü korunur ve kaynak biçimlendirme temizlense bile yapı kaybolmaz.

21. Yabancı Dil Bölümlerini Belirtmemek

Metindeki Fransızca, İngilizce, Almanca veya başka dildeki paragrafların dili tanımlanmazsa yazım ve tireleme sistemi yanlış çalışabilir.

Neden Önemlidir?

• Tireleme dili değişir.
• Akıllı tırnak sistemi değişebilir.
• Yazım denetimi doğru çalışır.
• Ekran okuyucu ve erişilebilirlik bilgisi iyileşir.

Farklı Alfabeler

Yunanca, Kiril, Arapça veya diğer alfabeler kullanılıyorsa font desteği önceden kontrol edilmelidir.

22. Fontu Yalnızca Kişisel Beğeniyle Zorunlu Tutmak

Yazarın belirli bir yazı karakterini sevmesi anlaşılabilir; ancak seçilen font uzun metne, Türkçe karakterlere veya baskı koşullarına uygun olmayabilir.

Font Seçiminde Bakılması Gerekenler

• Küçük puntoda okunabilirlik,
• Türkçe karakter kalitesi,
• İtalik ve kalın ailesinin varlığı,
• Rakam ve noktalama tasarımı,
• Font lisansı,
• Baskıdaki gerçek görünüm.

23. Yalnızca Sayfa Sayısını Azaltmak İçin Dizgiye Müdahale Etmek

“Kitap 240 değil 200 sayfa olsun” talebi, punto ve satır aralığının okunabilirlik sınırının altına düşürülmesine neden olabilir.

Sayfa Sayısını Etkileyen Unsurlar

• Kitap ölçüsü,
• Font,
• Punto,
• Satır aralığı,
• Kenar boşlukları,
• Bölüm başlangıçları,
• Görsel kullanımı.

Daha Sağlıklı Yaklaşım

Baskı maliyeti hedefi varsa bunun dizginin başında belirtilmesi ve okunabilirliği bozmayacak seçeneklerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

24. “Zaten Editörden Geçti” Diyerek Son Okumayı Atlamak

Editoryal olarak temiz bir metinde bile dizgi sırasında yeni hatalar oluşabilir.

Dizgi Sonrası Ortaya Çıkabilecek Hatalar

• Eksik satır,
• Bozuk karakter,
• Yanlış tireleme,
• Yanlış görsel alt yazısı,
• Başlığın yanlış sayfaya kayması,
• Dipnot numarası sorunu,
• İçindekiler uyuşmazlığı.

Son Okuma Neden Ayrıdır?

Editör ham veya düzenlenmiş metni kontrol eder; son okuma ise yayınlanacak sayfa düzenini kontrol eder.

25. Proje Sonunda Kaynak Dosyaları İstememek

Yazar veya yayınevi yalnızca PDF aldığında yeni baskıda küçük bir düzeltme için bile eski dizgiciye bağımlı kalabilir.

Arşivde Bulunması Yararlı Dosyalar

• Dizgi kaynak dosyası,
• Bağlantılı görseller,
• Kapak kaynak dosyası,
• Baskı PDF’si,
• Ekran PDF’si,
• EPUB dosyası,
• Font adı ve lisans bilgileri,
• Son onaylı metin,
• Son prova.

Font Dosyaları

Fontların fiziksel dosyalarının paylaşımı lisans koşullarına bağlıdır. Arşivde en azından kullanılan font adı, sürümü ve lisans kaynağı belgelenmelidir.

Yazarların Dizgi Sürecinde Yaptığı 25 Hatanın Özeti

Editoryal Süreçten Kaynaklanan Dizgi Sorunları Nelerdir?

Dizgiye giren metnin editoryal hazırlığı tamamlanmamışsa dizgicinin işi yalnızca uygulama olmaktan çıkar ve sürekli değişen bir üretim sürecine dönüşür.

Dizgiye Dosya Teslimi Nasıl Yapılmalıdır?

Düzenli dosya teslimi, profesyonel dizginin en önemli başlangıç koşullarından biridir. Bütün içerikler tek bir proje klasöründe, anlaşılır dosya adlarıyla ve mümkün olduğunca güncel sürümlerle verilmelidir.

Ana Metin

Tek bir onaylı ana dosya bulunmalıdır.

Görseller

Orijinal dosyalar ayrı klasörde ve anlaşılır isimlerle bulunmalıdır.

Alt Yazılar

Görsel koduyla eşleşen ayrı bir liste hazırlanmalıdır.

Tablolar

Mümkünse düzenlenebilir Excel veya Word dosyası olarak verilmelidir.

Referans PDF

Eski baskı veya örnek tasarım bulunuyorsa referans amacıyla ayrıca teslim edilebilir.

Yazar İçin Dizgiye Teslim Kontrol Listesi

Madde 10D-3B-2’de Neler Ele Alınacak?

Yazar ve editoryal süreçten kaynaklanan sorunlardan sonra dizginin diğer tarafı ele alınacaktır: yayınevinin proje yönetimindeki hataları ve dizgicinin kendi mesleki uygulama hataları.

Yayınevlerinin Dizgi Sürecinde En Sık Yaptığı Hatalar Nelerdir?

Dizgi kalitesi yalnızca dizgicinin teknik becerisine bağlı değildir. Yayınevinin dosya kabul sistemi, editoryal takvimi, görev dağılımı, prova yöntemi, onay mekanizması ve matbaa iletişimi de sonucun niteliğini doğrudan etkiler.

Özellikle çok sayıda kitabın aynı anda hazırlandığı yayınevlerinde küçük görünen organizasyon hataları, yanlış sürümün basılması, düzeltmelerin kaybolması, görsellerin karışması veya kitabın gereksiz yere yeniden dizilmesi gibi ciddi sorunlara dönüşebilir.

1. Editoryal Süreç Bitmeden Dizgiye Başlamak

Yayınevlerinin en yaygın hatalarından biri, kitabı hızlandırmak amacıyla redaksiyon ve editörlük tamamlanmadan dizgi sürecini başlatmaktır.

Neden Sorun Oluşturur?

• Paragraflar sürekli değişir.
• Bölüm başlangıçları kayar.
• Sayfa sayısı sürekli değişir.
• İçindekiler tekrar tekrar güncellenir.
• Dipnot ve görsel konumları bozulur.
• Son okuma ile editörlük birbirine karışır.

Doğru İş Akışı

Önce editoryal ana metin onaylanmalı, daha sonra dizgiye geçilmelidir. Dizgi sonrasında yalnızca zorunlu düzeltmeler yapılmalıdır.

2. Dizgiye Girecek Tek Ana Dosyayı Belirlememek

Yazar, editör ve yayınevinin farklı Word dosyaları üzerinde çalışması en tehlikeli sürüm yönetimi sorunlarından biridir.

Örnek Sorun

Editörün düzelttiği dosya başka, yazarın son değişiklik yaptığı dosya başka, dizgiciye gönderilen dosya başka olabilir.

Doğru Yaklaşım

Dizgiye geçmeden önce tek bir dosya “editoryal olarak onaylı ana metin” olarak işaretlenmelidir.

3. Proje İçin Tek Bir Sorumlu Belirlememek

Editör, yazar, yayın yönetmeni, grafiker ve yayınevi yöneticisinin dizgiciye ayrı ayrı talimat vermesi proje bütünlüğünü bozar.

Olası Sonuçlar

• Bir kişi başlığı büyütürken diğeri küçültmek isteyebilir.
• Aynı paragraf için iki farklı metin gelebilir.
• Bir düzeltme diğerini iptal edebilir.
• Dizgici hangi talimatın son olduğunu bilemez.

Doğru Yöntem

Her proje için bir yayın sorumlusu veya proje editörü belirlenmeli, bütün kararlar bu kişi üzerinden dizgiciye iletilmelidir.

4. Dizgi Hizmetinin Kapsamını Baştan Belirlememek

“Kitabın dizgisini yapalım” ifadesi tek başına yeterli değildir. Çünkü dizgiyle birlikte başka birçok yayıncılık işi de gündeme gelebilir.

Başlangıçta Açıklığa Kavuşturulması Gerekenler

• Metin temizliği yapılacak mı?
• Özgün sayfa tasarımı hazırlanacak mı?
• Görseller yerleştirilecek mi?
• Tablolar yeniden oluşturulacak mı?
• Kaynakça düzenlenecek mi?
• Dizin hazırlanacak mı?
• Kapak dahil mi?
• EPUB hazırlanacak mı?
• Kaç prova turu yapılacak?
• Baskı PDF’sini kim hazırlayacak?

5. Örnek Sayfa Onayı Almadan Bütün Kitabı Dizmek

Yüzlerce sayfalık bir kitabın tamamını hazırlayıp daha sonra font, punto veya başlık sistemi için onay istemek büyük zaman kaybına yol açabilir.

Önce Hazırlanması Gereken Örnekler

• Normal gövde sayfası,
• Bölüm başlangıcı,
• Alt başlıklı sayfa,
• Görselli sayfa,
• Dipnotlu sayfa,
• Tablo veya özel içerikli sayfa.

Onaylanması Gerekenler

• Font,
• Punto,
• Satır aralığı,
• Kenar boşlukları,
• Başlık biçimleri,
• Sayfa numarası,
• Üst bilgi,
• Paragraf sistemi.

6. Tasarımı Yalnızca Ekrandan Değerlendirmek

Ekrandaki yüzde 150 veya yüzde 200 büyütülmüş görünüm, kitabın gerçek baskı boyutundaki okunabilirliğini doğru yansıtmayabilir.

Gerçek Boyutta Kontrol Edilmesi Gerekenler

• Gövde puntosu,
• Dipnot büyüklüğü,
• Satır aralığı,
• Kenar boşlukları,
• Cilt payı,
• Sayfa numarası konumu,
• Görsel alt yazıları.

Doğru Yöntem

En az birkaç örnek sayfa kitabın gerçek ölçüsünde yazıcıdan çıkarılmalı ve fiziksel olarak incelenmelidir.

7. Baskı Maliyeti İçin Sayfa Sayısını Aşırı Zorlamak

Yayınevi baskı maliyetini düşürmek amacıyla kitabın sayfa sayısını azaltmak isteyebilir. Bu ekonomik açıdan anlaşılır bir hedeftir; ancak yalnızca punto ve satır aralığını küçültmek doğru çözüm değildir.

Önce Değerlendirilebilecekler

• Kitap ölçüsü,
• Fontun karakter genişliği,
• Kenar boşlukları,
• Bölüm başlangıç sistemi,
• Gereksiz boş sayfalar,
• Görsellerin boyutu,
• Paragraf boşlukları.

Kaçınılması Gerekenler

• Okunamayacak kadar küçük punto,
• Aşırı dar satır aralığı,
• Metni kenarlara aşırı yaklaştırmak,
• Harfleri tracking ile sıkıştırmak.

8. Bütün Kitaplarda Aynı Dizgi Şablonunu Kullanmak

Seri kimliği oluşturmak yararlıdır; ancak roman, şiir, çocuk kitabı ve akademik eser aynı tipografik sistemle hazırlanamaz.

Roman

Uzun okuma, sakin paragraf yapısı ve dengeli satır uzunluğu ön plandadır.

Şiir

Dize sonları, beyaz alan ve özel girintiler önemlidir.

Çocuk Kitabı

Yaş grubu, büyük punto, kısa satır ve görsel ilişki önem kazanır.

Akademik Yayın

Dipnot, kaynakça, tablo, şekil ve numaralandırma sistemi gerekir.

9. Kullanılan Fontların Lisansını Kontrol Etmemek

Dizgicinin bilgisayarında bulunan bir fontun kitapta ticari olarak kullanılabilmesi otomatik olarak mümkün olmayabilir.

Kontrol Edilmesi Gereken Kullanımlar

• Basılı kitap,
• PDF,
• EPUB,
• Web sitesi,
• Logo ve kurumsal kimlik.

Yayınevi Ne Yapmalı?

Kullanılan font adı, sürümü ve lisans kaynağı proje dosyasına kaydedilmelidir.

10. Görsellerin Kullanım Haklarını Dizgi Aşamasına Bırakmak

Kitap dizilirken bazı görsellerin kullanım izninin bulunmadığının ortaya çıkması sayfa düzeninin yeniden hazırlanmasına neden olabilir.

Önceden Kontrol Edilmesi Gerekenler

• Fotoğrafın hak sahibi,
• Arşiv kullanım izni,
• Stok görsel lisansı,
• Harita ve çizim hakları,
• Kaynak gösterme zorunluluğu.

Teknik ve Hukuki Kontrol Ayrıdır

Bir görselin yüksek çözünürlüklü olması, hukuken kullanılabilir olduğu anlamına gelmez.

11. Görsel Envanteri Oluşturmamak

Görsel ağırlıklı kitaplarda hangi fotoğrafın hangi sayfada kullanılacağını yalnızca mesajlar veya Word içindeki yerleşimle takip etmek risklidir.

Görsel Envanterinde Bulunabilecek Alanlar

Bu sistem yanlış görsel kullanımını ve eksik dosya sorunlarını önemli ölçüde azaltır.

12. Görselleri Dizgi Tamamlandıktan Sonra Toplu Olarak Değiştirmek

Görsel boyutları ve oranları sayfa tasarımını doğrudan etkiler. Dizgi tamamlandıktan sonra onlarca görselin değiştirilmesi bütün sayfa akışını bozabilir.

Değişebilecek Unsurlar

• Metin yüksekliği,
• Sayfa dengesi,
• Alt yazı uzunluğu,
• Karşı sayfadaki boşluk,
• Toplam sayfa sayısı.

Doğru Yaklaşım

Mümkün olduğunca son ve onaylı görseller dizgi başlamadan teslim edilmelidir.

13. Prova Sistemini Baştan Belirlememek

Her projede düzeltmelerin nasıl iletileceği başlangıçta kararlaştırılmalıdır.

Kullanılabilecek Yöntemler

• PDF yorumları,
• Sayfa numaralı Word tablosu,
• Ortak çevrim içi prova sistemi,
• Basılı prova ve standart düzeltme işaretleri.

Kaçınılması Gerekenler

• WhatsApp mesajı,
• Telefonla sözlü düzeltme,
• Birden fazla farklı PDF üzerine not,
• Sayfa numarası olmayan açıklama.

14. Eski Prova Üzerinden Yeni Düzeltme Yapmak

Yazarın veya editörün bir önceki prova PDF’sine yeni not eklemesi, daha önce uygulanmış düzeltmelerin tekrar gündeme gelmesine neden olabilir.

Örnek

Prova 3 hazırken yazarın Prova 1 dosyasını açıp yeni düzeltme göndermesi, iki sürüm arasındaki farkların yeniden karşılaştırılmasını gerektirir.

Doğru Yaklaşım

Her yeni prova eski sürümün yerine geçmeli ve inceleyen kişilere yalnızca güncel dosya gönderilmelidir.

15. Düzeltme Turlarını Sınırsız Bırakmak

Her prova turunda yeni editoryal değişiklikler gelmesi kitabın tamamlanmasını sürekli erteler.

Sağlıklı Bir Süreç Örneği

16. Son Okumayı Ayrı Bir Aşama Olarak Planlamamak

Editörlük, dizgi kontrolü ve son okuma aynı şey değildir. Yayınevi bu aşamaları birbirine karıştırdığında önemli hatalar gözden kaçabilir.

Son Okumada Neler Kontrol Edilir?

• Eksik veya fazla sözcük,
• Dizgi sırasında oluşan karakter hatası,
• Yanlış tireleme,
• Sayfa ve bölüm numarası,
• Üst bilgi,
• İçindekiler,
• Görsel-alt yazı ilişkisi,
• Dipnot ve tablo numaraları.

17. Yayın Takvimini Gerçekçi Kurmamak

Kitabın baskı tarihini belirleyip dizgi, prova ve son okumaya yeterli süre bırakmamak kaliteyi düşüren başlıca proje yönetimi hatalarındandır.

Takvimde Yer Alması Gereken Aşamalar

• Editoryal son dosya,
• Örnek sayfa,
• İlk dizgi,
• Birinci prova,
• Düzeltme uygulaması,
• İkinci prova,
• Son okuma,
• Baskı PDF’si,
• Matbaa ön kontrolü,
• Baskı.

18. Acil Projeyi Normal Proje Gibi Yönetmek

Kısa sürede tamamlanması gereken kitaplarda sadece “daha hızlı çalışmak” yeterli değildir. Süreç yeniden planlanmalıdır.

Acil Projede Yapılması Gerekenler

• Tek proje sorumlusu belirlemek,
• Editoryal dosyayı dondurmak,
• Örnek sayfa kararını hızla kesinleştirmek,
• Görsel ve tablo dosyalarını baştan tamamlamak,
• Prova dönüş süresini saat veya gün olarak belirlemek,
• Yeni içerik eklemeyi sınırlamak,
• Gerekirse paralel çalışma yapmak.

Atlanmaması Gerekenler

• Taşan metin kontrolü,
• Font kontrolü,
• Sayfa sırası,
• Son PDF kontrolü.

19. Baskı Onayını Kimin Vereceğini Belirlememek

Dizgici, editör, yazar ve matbaa arasında son kararı kimin verdiği belli değilse yanlış sürüm baskıya gidebilir.

Baskı Onayı Nedir?

Belirli bir PDF dosyasının artık içerik ve sayfa düzeni bakımından son sürüm olduğunun yayınevi tarafından yazılı biçimde kabul edilmesidir.

Dosya Adı Örneği

Onaydan Sonra

Dosyada zorunlu bir değişiklik yapılırsa önceki onay geçersiz sayılmalı ve yeni sürüm yeniden onaylanmalıdır.

20. Matbaaya Yanlış veya Eski Dosya Göndermek

Aynı klasörde birçok benzer PDF bulunması, yanlış dosyanın matbaaya gönderilmesine neden olabilir.

Riskli Dosya Adları

• kitap-son.pdf
• kitap-son2.pdf
• kitap-yeni.pdf
• kitap-son-son.pdf

Doğru Yöntem

Matbaaya yalnızca baskı onaylı dosya ayrı bir klasörden gönderilmelidir.

21. Matbaanın Teknik Şartlarını Son Aşamada Öğrenmek

Sayfa ölçüsü, taşma payı, PDF standardı veya renk taleplerinin matbaa aşamasında öğrenilmesi dosyanın yeniden hazırlanmasını gerektirebilir.

Dizgi Başlamadan Bilinmesi Yararlı Bilgiler

• Kesim ölçüsü,
• Cilt türü,
• İç kâğıt,
• Renkli veya siyah-beyaz baskı,
• PDF standardı,
• Taşma payı,
• Baskı ve kapak teknik şartları.

Cilt Türünün Etkisi

Kalın kitaplarda cilt payı ve iç kenar boşluğu sayfa tasarımını etkileyebilir.

22. Kaynak Dosyaları Yayınevi Arşivine Almamak

Yalnızca baskı PDF’sini saklamak yeni baskılarda ciddi sorun oluşturabilir.

Arşivlenmesi Yararlı Dosyalar

• Onaylı Word metni,
• InDesign veya diğer kaynak dizgi dosyası,
• Bağlantılı görseller,
• Kapak kaynak dosyası,
• Baskı PDF’si,
• EPUB,
• Son prova,
• Font listesi,
• Matbaa teknik bilgileri.

Neden Önemlidir?

• Yeni baskı kolaylaşır.
• Dizgici değişse bile proje devam eder.
• Yeni ISBN veya baskı bilgisi eklenebilir.
• Çeviri veya e-kitap sürümü hazırlanabilir.

23. Yayın Dosyalarını Tek Bilgisayarda Tutmak

Dizgi kaynak dosyası, görseller ve son PDF yalnızca bir bilgisayarda bulunuyorsa disk arızası veya kullanıcı hatası bütün projeyi kaybettirebilir.

Yedekleme Yaklaşımı

• Çalışma bilgisayarı,
• Yerel veya harici yedek,
• Bulut veya farklı fiziksel konum yedeği.

Versiyonlu Yedek

Sadece en yeni dosyayı değil, belirli önemli sürümleri de saklamak yararlıdır.

24. Kaynak Dosya Teslimini Baştan Kararlaştırmamak

Proje sonunda yayınevinin dizgi dosyasını alıp alamayacağı önceden belirlenmezse taraflar arasında anlaşmazlık çıkabilir.

Sözleşmede Belirtilebilecekler

• Kaynak dizgi dosyası teslim edilecek mi?
• Bağlantılı görseller dahil mi?
• Font dosyaları lisans nedeniyle paylaşılabilecek mi?
• Kapak kaynak dosyası dahil mi?
• Hangi aşamada teslim edilecek?

Font Konusu

Kaynak dosya teslim edilse bile üçüncü taraf fontların fiziksel dosyaları lisans nedeniyle ayrıca paylaşılamayabilir.

25. Baskıdan Sonra Projeyi Sistemli Biçimde Kapatmamak

Kitap matbaaya gönderildiğinde proje tamamen bitmiş sayılmamalıdır. Arşiv, son dosya ve baskı bilgilerinin düzenlenmesi gerekir.

Proje Kapanışında Yapılabilecekler

• Baskıya giden son PDF’yi arşivlemek,
• Kaynak dosyayı paketlemek,
• Son görselleri arşivlemek,
• Font listesini kaydetmek,
• Matbaa bilgilerini saklamak,
• Baskı tarihi ve adedini kaydetmek,
• Varsa baskıda fark edilen hataları not etmek,
• Yeni baskı için düzeltme listesi oluşturmak.

Yayınevlerinin Dizgi Sürecinde Yaptığı 25 Hatanın Özeti

Yayınevi Dizgi Projesini Nasıl Yönetmelidir?

Sağlıklı bir dizgi süreci, her aşamada hangi dosyanın kullanılacağını, kimin karar vereceğini ve hangi noktada onay alınacağını açıkça belirleyen bir proje sistemiyle yönetilmelidir.

Yayınevi İçin Dizgi Proje Yönetimi Kontrol Listesi

Madde 10D-3B-2B’de Neler Ele Alınacak?

Yayınevinden kaynaklanan proje yönetimi hatalarından sonra dizgicinin kendi mesleki uygulamalarından doğan sorunlar ele alınacaktır. Böylece dizgi sürecindeki sorumluluk zincirinin yazar, editör, yayınevi ve dizgici tarafları tamamlanmış olacaktır.

Dizgicilerin Mesleki Olarak En Sık Yaptığı Hatalar Nelerdir?

Dizgi sürecinde yazar ve yayınevi kaynaklı sorunlar kadar dizgicinin kendi çalışma alışkanlıkları da yayın kalitesini doğrudan etkiler. Profesyonel dizgicinin yalnızca sayfayı güzel göstermesi değil; belgenin tutarlı, güncellenebilir, teknik olarak güvenli ve yeni baskıya hazır olmasını sağlaması gerekir.

Aşağıdaki hatalar, özellikle uzun kitaplarda küçük bir sorunun yüzlerce sayfaya yayılmasına neden olabilir. Bu nedenle dizgicinin çalışma sistemini proje başında kurması ve son aşamada yalnızca görsel değil, yapısal ve teknik kontrol de yapması önemlidir.

1. Paragraf ve Karakter Stilleri Kullanmadan Çalışmak

Uzun bir kitapta her başlığı, paragrafı ve alıntıyı elle biçimlendirmek en ciddi mesleki dizgi hatalarından biridir.

Neden Sorundur?

• Aynı türdeki metinler farklı görünebilir.
• Toplu font veya punto değişikliği zorlaşır.
• Otomatik içindekiler üretimi aksar.
• EPUB dönüşümü daha karmaşık hâle gelir.
• Yeni baskıda yeniden çalışma gerekebilir.

Doğru Yöntem

Gövde, ilk paragraf, bölüm başlığı, ara başlık, alıntı, dipnot, kaynakça ve görsel alt yazısı gibi bütün temel içerik türleri ayrı stillerle tanımlanmalıdır.

2. Gereksiz Yerel Biçimlendirmeler Kullanmak

Paragraf stilinin üzerine manuel punto, tracking, font veya satır aralığı değişiklikleri uygulamak belge yapısını karmaşıklaştırır.

Yaygın Yerel Müdahaleler

• Bir paragrafı elle bir punto küçültmek,
• Tek satırı tracking ile sıkıştırmak,
• Bir başlığa manuel boşluk vermek,
• Bir paragrafın fontunu stile bağlamadan değiştirmek.

Neden Risklidir?

Belge genelinde stil değişikliği yapıldığında yerel müdahaleler eski değerlerini koruyabilir ve sayfalar arasında fark oluşturabilir.

3. Stilleri İşlev Yerine Görünüşe Göre Adlandırmak

“12 punto”, “mavi başlık” veya “kalın italik” gibi stil adları belgenin işlevsel yapısını açıklamaz.

Yanlış Örnekler

• 14 pt Bold
• Mavi
• Küçük
• İtalik Metin

Daha Sağlıklı Örnekler

• Gövde Metni
• Bölüm Başlığı
• Alt Başlık 2
• Blok Alıntı
• Görsel Alt Yazısı

Böylece tasarım değişse bile stilin görevi anlaşılır kalır.

4. Kaynak Metni İncelemeden Doğrudan Sayfalara Akıtmak

Word dosyasını doğrudan InDesign veya başka bir programa yerleştirip dizgiye başlamak, kaynak dosyadaki teknik hataların bütün belgeye taşınmasına neden olabilir.

Önceden Kontrol Edilmesi Gerekenler

• Çift boşluklar,
• Gereksiz sekmeler,
• Boş paragraflar,
• Yanlış satır sonları,
• Farklı tırnak ve çizgi karakterleri,
• Karışık başlık biçimleri,
• Eksik özel karakterler.

5. Paragraflara Yanlış Dil Atamak

Türkçe metnin İngilizce veya başka dil ayarıyla bırakılması otomatik tireleme ve yazım denetimini yanlış çalıştırabilir.

Sonuçları

• Yanlış hece bölünmeleri,
• Özel adların uygunsuz bölünmesi,
• Yazım denetimi hataları,
• Yabancı dil paragraflarında ters sorunlar.

Doğru Yaklaşım

Ana metne Türkçe, yabancı dil bölümlerine ise ilgili dil atanmalıdır. Bu özellik mümkünse paragraf veya karakter stilinin parçası olmalıdır.

6. Otomatik Tirelemeye Tamamen Güvenmek

Dizgi programlarının otomatik tireleme sistemleri yararlıdır; ancak bütün kelimeleri ve özel adları hatasız değerlendiremez.

Özellikle Kontrol Edilecekler

• Kişi adları,
• Yer adları,
• Teknik terimler,
• Yabancı kelimeler,
• Kısaltmalar,
• Sayı ve sembol içeren ifadeler.

Art Arda Tireler

Doğru hecelenmiş olsa bile art arda çok sayıda tireli satır görsel kaliteyi düşürebilir.

7. “Tümünü Değiştir” Komutunu Kontrolsüz Kullanmak

Bul ve değiştir, profesyonel dizginin en güçlü araçlarından biridir. Yanlış kullanıldığında ise aynı anda yüzlerce yeni hata üretebilir.

Riskli Örnekler

• Bütün kısa çizgileri konuşma çizgisine dönüştürmek,
• Bütün çift boşlukları şiirde de değiştirmek,
• Bütün sayıların biçimini değiştirmek,
• Bir sözcüğü başka sözcüklerin içinde de değiştirmek.

Doğru Yöntem

1. Önce arama sonucunu görmek,
2. Birkaç örneği tek tek değiştirmek,
3. İstisnaları belirlemek,
4. Sonra toplu değişiklik yapmak,
5. İşlem sonrasında yeniden arama yapmak.

8. GREP ve Otomatik Stilleri Kontrol Etmeden Kullanmak

GREP stilleri ve düzenli ifadeler tekrar eden biçimleri otomatik düzenlemek için çok güçlüdür. Ancak desen fazla geniş tanımlandığında istenmeyen metinler de etkilenebilir.

Örneğin

Bütün dört haneli sayıları yıl kabul edip özel stile bağlamak, ISBN, ürün kodu veya başka numaraları da etkileyebilir.

Doğru Yaklaşım

• Deseni küçük metin örneğinde test etmek,
• İstisnaları belirlemek,
• Belge genelinde görsel kontrol yapmak.

9. Aynı Fontun Farklı Sürümlerini Kullanmak

Aynı isimdeki bir fontun farklı bilgisayarlardaki sürümleri harf genişliği, kerning ve karakter desteği açısından farklı olabilir.

Sonuçları

• Satır kırılmaları değişir.
• Sayfa sayısı değişebilir.
• Başlıklar taşabilir.
• Türkçe karakterler farklı görünebilir.

Doğru Yöntem

Proje boyunca aynı font sürümü kullanılmalı ve kullanılan font bilgileri proje kaydına eklenmelidir.

10. Yapay Bold veya Italic Kullanmak

Gerçek Bold veya Italic font dosyası yerine programın elektronik biçimlendirmesini kullanmak baskı kalitesini ve harf yapısını olumsuz etkileyebilir.

Kontrol Edilecekler

• Regular,
• Italic,
• Bold,
• Bold Italic,
• Varsa semibold ve diğer ağırlıkların gerçek font dosyaları.

11. Sayfa Sayısını Kurtarmak İçin Tracking Değerlerini Sayfa Sayfa Değiştirmek

Bir paragrafı önceki sayfada tutmak için harfleri sıkıştırmak kısa vadede sorunu çözebilir; ancak belgenin genel ritmini bozar.

Alternatifler

• Tirelemeyi gözden geçirmek,
• Keep options kullanmak,
• Paragraf besteleme ayarlarını iyileştirmek,
• Metin alanını sistemsel olarak değerlendirmek,
• Gerekirse editörle çok küçük metin değişikliği konuşmak.

12. Başlıkları Sayfa Sayfa Elle Taşımak

Başlığı metinden kopmaması için boş paragraf, manuel sayfa sonu veya metin kutusu hareketiyle düzeltmek uzun belgede kırılgan bir sistem oluşturur.

Doğru Yöntem

Başlık stilinde “keep with next” veya benzeri otomatik kurallar kullanılmalıdır.

Avantajı

Metin değişse bile başlık takip eden paragrafla birlikte hareket eder.

13. Bölüm Başlangıçlarını Manuel Sayfa Sonlarıyla Yönetmek

Uzun kitaplarda her bölümün önüne elle sayfa sonu eklemek yerine bölüm başlığı stiline başlangıç kuralı bağlamak daha güvenlidir.

Kullanılabilecek Kurallar

• Next page,
• Next odd page,
• Next even page,
• Belirli ana sayfayı uygulama.

Böylece metin uzunluğu değişse bile bölüm sistemi korunur.

14. Üst Bilgileri ve Sayfa Numaralarını Elle Yazmak

Kitap adı, bölüm adı veya sayfa numarasını her sayfaya elle yazmak gereksiz hata riski oluşturur.

Doğru Araçlar

• Ana sayfa,
• Otomatik sayfa numarası,
• Running header değişkenleri,
• Bölüm işaretçileri.

15. Dipnotları Otomatik Sistemden Çıkarıp Elle Yerleştirmek

Dipnot metnini normal metin kutusuyla sayfa altına yerleştirmek, dipnot numarası ve metin arasındaki bağlantıyı koparır.

Sonuçları

• Yeni dipnot eklendiğinde sıra bozulur.
• Sayfa değiştiğinde not eski sayfada kalabilir.
• EPUB dönüşümü zorlaşır.
• Çapraz kontrol yapılamaz.

Doğru Yöntem

Mümkün olan her durumda programın gerçek dipnot sistemi kullanılmalıdır.

16. Düzenlenebilir Tabloları Görsele Çevirmek

Tabloyu ekran görüntüsü veya JPEG olarak kullanmak hızlı olabilir; ancak düzeltme, erişilebilirlik ve baskı kalitesi açısından zayıf bir çözümdür.

Mümkünse

• Gerçek tablo yapısı kullanılmalı,
• Metin düzenlenebilir kalmalı,
• Sayılar hizalanmalı,
• Başlık satırı tekrar edebilmeli.

17. Bağlantılı Görselleri Kontrol Etmemek

Görsel dosyanın klasörü değiştiğinde veya proje başka bilgisayara taşındığında bağlantılar kaybolabilir.

Riskler

• Düşük çözünürlüklü önizleme baskıya gidebilir.
• Görsel tamamen kaybolabilir.
• Eski sürüm görsel kullanılabilir.

Doğru Yöntem

Son çıktı öncesinde bütün bağlantıların güncel olduğu doğrulanmalı ve proje paketlenmelidir.

18. Eksik Görsel Yerine Eski veya Benzer Bir Görsel Kullanmak

Dosya bulunamadığında görselin benzerini veya eski sürümünü geçici olarak kullanmak, son kontrol yapılmazsa yanlış içeriğin baskıya gitmesine neden olabilir.

Doğru Yaklaşım

Geçici görsel kullanılıyorsa açık bir uyarı ve dosya kodu bırakılmalı, baskı öncesi kontrol listesinde mutlaka işaretlenmelidir.

19. Prova Düzeltmesini Uyguladıktan Sonra Yeniden Kontrol Etmemek

Bir düzeltmenin yapılmış olması onun doğru yapıldığı anlamına gelmez. Dizgici bir sözcüğü düzeltirken yanında başka karakteri silebilir veya paragraf akışını bozabilir.

Her Düzeltmeden Sonra Kontrol Edilecekler

• Yeni metin doğru mu?
• Noktalama korundu mu?
• Paragraf akışı bozuldu mu?
• Sayfa sonu değişti mi?
• Sonraki sayfalar kaydı mı?

20. Yanlış veya Eski Prova Üzerinden Çalışmak

Dizgicinin elindeki son kaynak dosyanın hangi prova turuna ait olduğu açık değilse daha önce uygulanmış değişiklikler kaybolabilir.

Doğru Dosya Adı Sistemi

Arşiv

Eski sürümler ayrı klasörde tutulmalı, güncel dosya çalışma klasöründe tek olmalıdır.

21. Her Aşamada Aynı Dosyanın Üzerine Kaydetmek

Bütün proje boyunca tek kaynak dosyanın üzerine kaydetmek, hatalı bir değişiklikten önceki sürüme dönmeyi zorlaştırır.

Ne Zaman Yeni Sürüm Oluşturulabilir?

• Örnek sayfa onayı sonrası,
• İlk prova sonrası,
• Büyük düzeltme turu sonrası,
• Son okuma öncesi,
• Baskı onayı öncesi.

22. Çalışma Dosyasını Düzenli Yedeklememek

Uzun bir dizgi projesinde günlerce süren emeğin tek disk veya tek bilgisayarda kalması ciddi risktir.

İyi Bir Yedekleme Sistemi

• Aktif çalışma dosyası,
• Yerel ikinci kopya,
• Bulut veya başka fiziksel konumdaki yedek,
• Önemli sürümlerin tarihli arşivi.

23. Preflight veya Teknik Ön Kontrol Kullanmamak

Profesyonel sayfa tasarım programları eksik font, kayıp bağlantı, düşük çözünürlük ve taşan metin gibi sorunları otomatik izleyebilir.

Kontrol Edilebilecekler

• Eksik font,
• Kayıp görsel,
• Düşük görsel çözünürlüğü,
• Taşan metin,
• Yanlış renk uzayı,
• Teknik sayfa hataları.

24. PDF Oluşturduktan Sonra Dosyayı Yeniden Kontrol Etmemek

Kaynak dosyanın doğru görünmesi, oluşturulan PDF’nin de tamamen doğru olduğu anlamına gelmez.

PDF’de Kontrol Edilecekler

• Sayfa sayısı,
• Sayfa ölçüsü,
• Fontların gömülmesi,
• Görsel kalitesi,
• Bozuk karakter,
• Sayfa numarası,
• Şeffaflık sorunları,
• Boş veya eksik sayfalar.

Özellikle ilk, son ve bölüm başlangıcı sayfaları PDF üzerinden tekrar incelenmelidir.

25. Her Matbaaya Aynı PDF Ayarını Göndermek

Her matbaanın üretim sistemi ve talep ettiği PDF standardı aynı olmayabilir.

Değişebilecek Teknik Talepler

• PDF/X standardı,
• Renk profili,
• Taşma payı,
• Kesim işareti,
• Sayfa yerleşimi,
• Özel renkler.

Doğru Yaklaşım

Matbaanın teknik şartları alınmalı ve çıktı bu şartlara göre hazırlanmalıdır.

26. Proje Sonunda Kaynak Dosyayı Paketlememek

Yalnızca ana InDesign veya benzeri çalışma dosyasını teslim etmek, bağlantılı görseller bulunmadığında dosyanın başka bilgisayarda eksik açılmasına neden olabilir.

Paket İçeriğinde Bulunabilecekler

• Kaynak dizgi dosyası,
• Bağlantılı görseller,
• Font raporu veya izinliyse fontlar,
• IDML veya uyumlu ara format,
• Baskı PDF’si,
• Proje notu.

27. Font Dosyalarını Lisans Koşullarını Kontrol Etmeden Paylaşmak

Projeyi paketlemek teknik olarak font dosyalarını da kopyalayabilir; ancak font lisansı bunu yasaklayabilir.

Doğru Yaklaşım

• Font lisansını kontrol etmek,
• Paylaşım yasaksa font dosyası yerine font listesini vermek,
• Yayınevinin kendi lisansını edinmesini sağlamak.

28. “Lorem Ipsum”, Taslak Notu veya Geçici Metni Son Dosyada Bırakmak

Tasarım aşamasında kullanılan geçici metin, “buraya foto gelecek” notu veya lorem ipsum ifadeleri son kontrolde fark edilmezse baskıya gidebilir.

Son Kontrol Aramaları

• Lorem,
• XXX,
• ???
• BURAYA,
• GEÇİCİ,
• SONRA EKLENECEK,
• TBD gibi proje notları aranabilir.

29. Düşük Çözünürlüklü Yer Tutucu Görseli Nihai Görsel Sanmak

Tasarım aşamasında düşük çözünürlüklü geçici görsel kullanılmışsa baskı öncesinde gerçek dosyayla değiştirildiği doğrulanmalıdır.

Güvenli Sistem

Yer tutucu dosyanın adında açık bir işaret bulunabilir:

Son baskı kontrolünde “GECICI” kelimesi aranarak riskli dosyalar bulunabilir.

30. Güncellenen Görselin Eski Sürümünü Kullanmak

Aynı görselin “final”, “final2”, “yeni” ve “son” biçimlerinde bulunması yanlış dosyanın yerleştirilmesine neden olabilir.

Doğru Yaklaşım

• Dosya kodları kullanmak,
• Eski sürümleri arşive taşımak,
• Aktif görsel klasöründe tek güncel dosya bırakmak.

31. Görsel Alt Yazısını Kendiliğinden Yazmak veya Tahmin Etmek

Dizgici, fotoğraftaki kişi, tarih veya yer konusunda emin değilse kendi tahminiyle açıklama oluşturmamalıdır.

Neden?

Bu hata yalnızca dizgi değil, içerik doğruluğu sorunu oluşturur.

Doğru Yaklaşım

Eksik alt yazı editöre veya proje sorumlusuna sorulmalı, açık işaretli bekleyen kayıt oluşturulmalıdır.

32. Dizgicinin Kendi Kontrolünü Bağımsız Son Okuma Sanmak

Dizgici mutlaka kendi dosyasını kontrol etmelidir; ancak bu kontrol bağımsız son okuma yerine geçmez.

Neden?

Dizgici sayfaya çok uzun süre baktığı için bazı hatalara alışabilir. Özellikle metin eksikleri ve içerik sorunları bağımsız göz tarafından daha kolay fark edilebilir.

33. Kendi Yaptığı Son Değişiklikleri Yeniden Okumamak

Son dakika yapılan bir tarih, isim veya cümle değişikliği küçük görünse de yeni yazım hatası oluşturabilir.

Örnek

“1923” sayısını “1932” yapmak isterken yanlışlıkla “19323” yazılabilir.

Doğru Yöntem

Baskı onayından sonra yapılan her değişiklik için tekrar mini kontrol ve mümkünse yeni onay alınmalıdır.

34. Baskı Onaylı Dosyayı Yeni Sürüm Oluşturmadan Değiştirmek

Bir PDF baskı onayı aldıktan sonra kaynak dosyada değişiklik yapılıyorsa önceki onayın geçerliliği sona erer.

Doğru Sistem

35. Proje Arşivini Dağınık Bırakmak

Kaynak dosya masaüstünde, görseller İndirilenler klasöründe, kapak başka diskte ve baskı PDF’si e-posta ekinde kaldığında yeni baskı ciddi zaman kaybına dönüşür.

Önerilen Arşiv Yapısı

Dizgicilerin En Sık Yaptığı Mesleki Hataların Özeti

Profesyonel Prova Kontrol Sistemi Nasıl Kurulur?

Prova süreci, dizgi kalitesinin gerçekten doğrulandığı aşamadır. Düzeltmelerin yalnızca uygulanması değil, uygulandıktan sonra yeniden kontrol edilmesi gerekir.

Dizgi Dosyaları Nasıl Arşivlenmelidir?

İyi bir arşiv sistemi, kitabın ikinci baskısını, düzeltmesini, başka boyuta uyarlanmasını veya e-kitap sürümünün hazırlanmasını kolaylaştırır.

Madde 10D-3 Bölümü Sonunda Genel Risk Kontrolü

Madde 10D-4’te Neler Ele Alınacak?

Madde 10D-3 ile dizgi sürecinde yazar, editör, yayınevi ve dizgiciden kaynaklanabilecek temel hatalar tamamlanmıştır. Son bölüm olan Madde 10D-4, bütün ansiklopedi maddesini uygulamada kullanılabilir bir başvuru kaynağına dönüştürecektir.

Baskı Öncesi Büyük Kontrol Rehberi

Dizgi tamamlandığında yayın doğrudan matbaaya gönderilmemelidir. Son aşamada metin, sayfa düzeni, font, görsel, tablo, dipnot, kaynakça, sayfa numarası, ISBN, PDF ve matbaa teknik şartları sistemli biçimde kontrol edilmelidir.

Baskı öncesi kontrolün amacı yalnızca estetik kusurları bulmak değildir. Eksik paragraf, yanlış görsel, bozuk font, hatalı sayfa sırası veya eski bir PDF sürümünün baskıya gitmesi çok daha ciddi sonuçlar doğurabilir.

100 Maddelik Baskı Öncesi Kontrol Listesi

Baskı PDF’si Nasıl Kontrol Edilir?

Kaynak dosya doğru görünse bile PDF oluşturma aşamasında yeni sorunlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle matbaaya gidecek PDF ayrıca ve bağımsız olarak kontrol edilmelidir.

PDF’yi Baştan Sona Açın

Dosyanın açılması, bütün sayfaların görünmesi ve sayfa sırasının doğru olması ilk kontroldür.

Sayfa Ölçüsünü Kontrol Edin

PDF sayfa ölçüsü kitabın gerçek kesim ölçüsüyle uyumlu olmalıdır.

Toplam Sayfa Sayısını Karşılaştırın

Kaynak dosya ile oluşturulan PDF arasında sayfa eksikliği veya fazlalığı bulunmamalıdır.

İlk ve Son Sayfaları Kontrol Edin

PDF oluşturma sırasında baş veya son sayfa yanlışlıkla dışarıda kalabilir.

Bölüm Başlangıçlarını Kontrol Edin

Özellikle yeni bölüm başlangıçları ve boş sayfalar hızlıca taranmalıdır.

Fontları Kontrol Edin

Kullanılan fontların gömülü olması, matbaada karakter değişmesini önlemek açısından önemlidir.

Görselleri Kontrol Edin

PDF içindeki görsellerin bulanık, kayıp veya yanlış renkli görünmediği doğrulanmalıdır.

Yakınlaştırma Kontrolü

Küçük metin, çizgi, tablo ve vektörel unsurlar yakınlaştırılarak kontrol edilebilir.

Gerçek Ölçü Kontrolü

En azından birkaç kritik sayfa yüzde 100 ölçekte veya fiziksel çıktıda değerlendirilmelidir.

Baskıdan Önce Fontlar Nasıl Kontrol Edilir?

Font sorunları, baskıda beklenmeyen karakter değişiklikleri ve satır akışı bozuklukları oluşturabilir.

Eksik Font Var mı?

Kaynak dosyada programın eksik font uyarısı bulunmamalıdır.

Font Sürümü Doğru mu?

Aynı fontun farklı sürümü metnin satır kırılmalarını değiştirebilir.

Gerçek Bold ve Italic Kullanılıyor mu?

Yapay kalın veya yapay italik biçimlerden kaçınılmalıdır.

Türkçe Karakterler Doğru mu?

“ğ, Ğ, ş, Ş, ı, İ, ç, Ç, ö, Ö, ü, Ü” karakterleri özel olarak kontrol edilmelidir.

PDF’ye Gömülüyor mu?

Fontların PDF içinde gömülebilir olması gerekir.

Baskıdan Önce Görseller Nasıl Kontrol Edilir?

Çözünürlük

Görsellerin yalnızca dosya çözünürlüğü değil, sayfadaki gerçek kullanım boyutundaki etkin çözünürlüğü kontrol edilmelidir.

Renk

Renkli baskıda matbaanın talep ettiği renk sistemi ve profil kullanılmalıdır.

Kırpma

Kişi, belge, imza, tarih veya önemli nesneler kırpılarak kaybedilmemelidir.

Alt Yazı

Görsel ile alt yazı arasında doğru eşleşme bulunmalıdır.

Kaynak

Kaynak veya telif bilgisi gerekiyorsa doğru biçimde yer almalıdır.

Geçici Görseller

Tasarım aşamasında kullanılan düşük çözünürlüklü geçici görseller mutlaka gerçek dosyalarla değiştirilmelidir.

Dipnotlar Baskıdan Önce Nasıl Kontrol Edilir?

Dipnot yoğun kitaplarda küçük numara hataları bütün akademik güvenilirliği etkileyebilir.

Numara Sırası

Dipnot numaralarının doğru sıra izlediği kontrol edilmelidir.

Metin ile Eşleşme

Metindeki numara doğru dipnot metnine gitmelidir.

Sayfa Bölünmesi

Uzun dipnotların iki sayfaya bölünmesi okunabilir olmalıdır.

Punto

Dipnotlar küçük olabilir; ancak gerçek baskı ölçüsünde rahat okunmalıdır.

Kaynak İçeriği

Eksik sayfa, eser adı veya yıl bilgisi varsa editoryal olarak tamamlanmalıdır.

Kaynakça Baskıdan Önce Nasıl Kontrol Edilir?

Alfabetik Sıra

Kaynakların seçilen sisteme göre alfabetik veya numaralı sırada bulunduğu kontrol edilmelidir.

Tek Biçim

Yazar, yıl, eser, yayınevi ve sayfa bilgilerinin noktalama sistemi ortak olmalıdır.

İtalik Kullanımı

Kitap ve dergi adlarında seçilen italik sistemi bütün kaynaklarda aynı uygulanmalıdır.

İnternet Kaynakları

URL veya DOI bilgileri satır taşmaları ve gereksiz karakterler bakımından kontrol edilmelidir.

Metin-Kaynakça Eşleşmesi

Metinde atıf yapılan fakat kaynakçada bulunmayan veya kaynakçada bulunup metinde hiç kullanılmayan kayıtlar ayrıca kontrol edilebilir.

ISBN, Bandrol ve Künye Bilgileri Nasıl Kontrol Edilir?

Dizgi ve baskı dosyası hazır olsa bile yayın kimlik bilgilerinde yapılacak küçük bir hata uzun süre kullanılacak yanlış künyeye dönüşebilir.

ISBN

ISBN’nin doğru kitaba ve doğru baskı formatına ait olduğu doğrulanmalıdır.

Barkod

Barkodun ISBN ile eşleştiği ve baskıda okunabilecek büyüklükte olduğu kontrol edilmelidir.

Bandrol

Bandrol uygulamasına tabi yayınlarda adet ve yayın bilgileri ilgili kayıtlarla uyumlu olmalıdır.

Künye

Künye sayfasında en azından yayınevinin uygulamasına göre gerekli yazar, editör, ISBN, baskı, tarih, yayınevi ve iletişim bilgilerinin doğru olması gerekir.

Baskı Bilgisi

“1. Baskı”, “2. Baskı” veya “Gözden Geçirilmiş Baskı” gibi bilgiler gerçek yayın geçmişiyle uyumlu olmalıdır.

Kapak Baskıya Gönderilmeden Önce Neler Kontrol Edilmelidir?

İç sayfa dizgisi ile kapak ayrı dosyalar olsa da baskı öncesi kontrolün bir parçası olarak kapak bilgileri de doğrulanmalıdır.

Kitap Adı ve Yazar

Ön kapaktaki kitap adı ve yazar adı künye ile birebir uyumlu olmalıdır.

Sırt

Kitap adı, yazar ve gerekiyorsa yayınevi bilgisi sırt yönüne uygun yerleştirilmelidir.

Sırt Kalınlığı

Kâğıt gramajı, sayfa sayısı ve cilt sistemine göre matbaanın verdiği gerçek sırt ölçüsü kullanılmalıdır.

Barkod

Arka kapakta doğru ISBN barkodu bulunmalıdır.

Taşma Payı

Arka plan ve görseller kesim çizgisinin dışına gerekli miktarda taşmalıdır.

Güvenli Alan

Başlık, barkod ve önemli metinler kesim veya kat çizgisine fazla yaklaşmamalıdır.

Matbaaya Dosya Gönderirken Neler Kontrol Edilmelidir?

Baskıdan Sonra Yayınevi Arşivinde Neler Saklanmalıdır?

Projenin gerçek anlamda tamamlanması, baskıya giden dosyanın ve kaynakların sistemli biçimde arşivlenmesiyle gerçekleşir.

Dizgi Hakkında Sık Sorulan Sorular

İlgili Yayıncılık Ansiklopedisi Maddeleri

Dizgi konusu yayıncılığın birçok başka alanıyla doğrudan ilişkilidir. Aşağıdaki maddeler hazırlandıkça bu bölümden iç bağlantılar oluşturulabilir.

Yayıncılık Sözlüğünde İlgili Terimler

Yayıncılık Sözlüğü ile Ansiklopedi birbirini tamamlayacak biçimde kullanılabilir. Sözlükte terimin kısa tanımı verilirken ansiklopedide aynı kavram daha ayrıntılı biçimde ele alınabilir.

Madde 10: Dizgi – Genel Özet

Dizgi, yayıncılığın görünüşte sade fakat teknik açıdan en kapsamlı süreçlerinden biridir. Harfin satıra, satırın paragrafa, paragrafın sayfaya ve sayfanın bütün kitaba dönüşmesini sağlayan yapı dizgi sistemiyle kurulur.

Geleneksel dönemde metal harflerle yapılan dizgi, sıcak metal, Linotype, Monotype, fotodizgi ve elektronik dizgi aşamalarından geçerek günümüzde bilgisayar destekli masaüstü yayıncılığa ulaşmıştır.

Günümüzde iyi dizgi; yalnızca font seçmek veya metni sayfalara aktarmak değildir. Paragraf stilleri, başlık hiyerarşisi, dil ayarı, tireleme, özel karakterler, görseller, tablolar, dipnotlar, kaynakça, otomasyon, prova ve teknik çıktı bir bütün olarak yönetilmelidir.

Roman, şiir, çocuk kitabı, akademik yayın, katalog, sözlük, ansiklopedi ve e-kitap birbirinden farklı dizgi ihtiyaçlarına sahiptir. Tek bir şablon veya program bütün yayınlar için doğru çözüm değildir.

Profesyonel dizginin en temel ilkesi ise şudur: sayfayı tek tek düzeltmek yerine doğru sistemi kurmak. Sistem doğru kurulmuşsa yüzlerce sayfa tutarlı biçimde yönetilebilir; yanlış kurulmuşsa küçük bir hata yüzlerce sayfaya yayılabilir.

Sonuç: İyi Dizgi Görünmez Ama Etkisi Hissedilir

Başarılı bir kitap dizgisinde okuyucu fontu, satır aralığını veya paragraf sistemini sürekli düşünmez. Göz metin üzerinde rahat ilerler ve tasarım içeriğin önüne geçmez.

Kötü dizgi ise kendini sürekli hissettirir: zor okunan satırlar, düzensiz boşluklar, yalnız kalan başlıklar, yanlış tirelemeler, küçük dipnotlar, karışık sayfa numaraları ve bozuk görseller okuyucunun dikkatini metinden uzaklaştırır.

Bu nedenle dizgi yalnızca estetik bir işlem değil; okuma deneyiminin, üretim güvenliğinin ve yayın kalitesinin temel unsurlarından biridir.

Yayıncılık Ansiklopedisi’nde Sırada Ne Var?

Dizgi maddesinden sonra yayın üretiminin bir diğer temel alanına geçilebilir. Bir sonraki ana madde, kitabın okuyucuyla ilk görsel temasını oluşturan kapak tasarımı konusunu ayrıntılı biçimde ele alabilir.