[ad id=’11694′]
Dolana Beygiri Gereksiz yere ortalıkta dolaşıp ayak bağı olan kimseler için kullandığı bir deyimdi. Dolana beygiri sözüne hiçbir kaynakta rastlamamış olmakla beraber “dolap beygiri” ile benzer anlamlar taşıdığını düşünüyorum. Değirmenin çalıştırılması kas gücü kullanılan at dolap beygiri. Bu hayvanlar, gözleri bağlanarak sürekli aynı daire etrafında çalıştırılmışlar. Ancak dolana beygiri’nde farklı bir anlam olarak başkalarına ayak…
“ALLAH’IN AL TAKKALI KULLARI”
PAN KUDUZU Annemin Dilinde Kalan Bir Sözün Peşinde Bazı kelimeler vardır; sözlüklerde yaşar. Bazıları kitapların, belgelerin, eski metinlerin arasında saklanır. Bazılarıysa hiçbir sözlüğe girmez, hiçbir kitaba yazılmaz. Bir evin içinde, bir kasabada, bir köyde ya da bir ailenin birkaç kuşağının dilinde yaşar; sonra o sözü kullanan son insanlarla birlikte sessizce kaybolur. “Pan kuduzu” da sanki…
“ALLAH TUTTUĞUNU ALTIN ETSİN” “Allah tuttuğunu altın etsin” deyişi sadece sevgili aneneme ve onun doğup büyüdüğü yöreye özgü bir söz değildir. Yurdun dört bir yanında, genellikle ihtiyar insanların kendilerine yapılmış bir iyiliğe karşılık olarak söyledikleri sözlerden biridir sadece… Yapılan yardım o derece sevindirmiş ve mutlu etmiştir ki kendisini, bunun karşılığında yardımı yapan kişinin de en hoşuna gidecek şeylere sahip…
FUKARANIN ŞAŞKINI BEYAZ GİYER KIŞ GÜNÜ Sevgili anneannemin sık kullandığı atasözlerinden biriydi bu. Sözcük anlamı “yoksullar” anlamına gelse de, fukara sözcüğünü bu deyişte sanki tam olarak bu anlamda kullanmıyordu. O sanki bu atasözündeki “fukara” sözcüğünü asıl olarak geçmişte varlık içinde yaşayıp da sonradan bir şekilde yoksul duruma düşmüş kişiler için kullanıyordu. Böylesi kişiler…
DELİNİN GETİRDİĞİ ODUN ÜSTÜNÜ KURUTMAZ Halkımızın günlük yaşam içinde kullandığı sayısız güzel sözden biridir “Delinin getirdiği odun üstünü kurutmaz”, sözü. Bu sözde ne bir hakaret bulursunuz deliye ya da deli yerine eleştirilen kişi hakkında, ne de argo, kaba bir anlam görürsünüz. Zekice bir espri, eleştirirken güldüren ama mutlaka düşündürten bir içeriğe rastlarsınız. Islandıkları için kurulanmak…
GELİN GEBE KIZ GÜZEL Ortada yapılması gereken bir iş olduğu durumlarda bin dereden su getirerek kaytarmayı anlatan bir sözdür bu. Birazcık emek gerektiren bir iş vardır. Ama bu işi yapmaya aday kişiler işi yapmak istemedikleri zaman öyle güzel, öyle kolay gerekçelerle sıyrılmaya çalışırlar ki, bu söz tam da bu durumu anlatmaktadır. Aday evin geliniyse gebe…
HIDRELLEZ Yaşadığı dünyanın yozlaşmışlığını velhasıl bilcümle kirini, pasını unutmak istediğinde saf ve temiz bir şeyler arar ademoğlu. Hele ki dünyanın coğrafyasında Anadolu adı verilmiş bir kara parçasında yaşıyorsa, hele ki samimiyse, kalbi temizse; kimi zaman kulaklarına ilişen yanık bir türkü, kimi zaman tarihin derinliklerinden kopup gelmiş bir geleneğin hayatta kalma çabaları Hızır gibi yetişir imdadına… Yılda bir gün Hıdrellez olup çıkagelir saf…
ÜRKÜTTÜN KURBAĞAYI SEVİNDİRDİN DERVİŞİ Taraf tutmak, yan tutmak, torpil geçmek ve bunu yaparken başkasına iki kez haksızlık etmek, yani adaletsiz olmak ve adaletsiz olurken kayrılan kişiyi sevindirmek, mağduru bir kez de haksızın sevinç gösterileriyle ezmek… Kelimelerle anlatmaya kalktığımızda belki sayfalar dolusu yer tutacak bir olguyu dört sözcüklük bir atasözü ne de güzel anlatıyor oysa ki… Kurbağa nitelemesi…
BUZAĞI BUYDURAN Rahmetli annemin ve anneannemin dillerine yerleşmiş öyle güzel sözler vardı ki, bunları derleyip bir araya getirdiğimde küçük bir sözlük kadar yer kapladılar. Onlar Afyonluydu ve bu sözlük de doğal olarak Afyonca bir sözlük gibi oldu. Elbette bu sözlerin belki önemli bir kısmı başka illerimizde de söylendi, söyleniyor. Ama ben elimden geldiğince annem ve anneannemden duyduklarım dışında…