İstanköy’de Bir Türk Köyü: Germe ya da Kos’ta Müslümanların Yaşadığı Köy Platani
Ege Denizi’nin ortasında, bugün herkesin Kos adıyla bildiği adada, geçmişin izlerini
hâlâ yaşatan küçük bir yerleşim bulunuyor. Eski adı Germe, bugünkü adı ise
Platani. Adı değişmiş olsa da burada yaşayan insanların dili, hafızası ve kültürü
yaşamaya devam ediyor.
Anadolu’dan Bir Köşe Gibi
İstanköy gibi adı unutulmuş ve artık herkesin Kos dediği adada asıl adı Germe olan ama o da İstanköy ismi gibi unutulmuş ve artık Platani diye anılan bir Türk köyünde (Aslında Türk kelimesi de unutulmuş burada, zira en başta Yunanistan devleti onları Türk değil de Müslüman azınlık olarak tanımlıyor) herkesin Türkçe konuştuğu mekanlardan sadece biri.
Köyün kahvehanelerinde ve lokantalarında oturduğunuzda kendinizi Türkiye’nin herhangi bir
Ege ya da Akdeniz kasabasında hissedebilirsiniz. Masalarda konuşulan dil Türkçe,
selamlaşmalar Türkçe, günlük hayatın ritmi ise yıllardır değişmemiş gibidir.
Anadolu’da herhangi bir kır kahvesinde zannedersiniz kendinizi. Üstelik hiçbiri Türkçe’yi unutmamış, mükemmel konuşuyor.
Mezar Taşlarının Sessiz Tanıklığı
Bu köye giden yolun solunda eski bir Türk mezarlığı var ama kapısında Müslüman Mezarlığı anlamına gelen bir tanım var, keza köyün içinde de ikinci bir mezarlık var oranın kapısında da benzer şeyler yazıyor.
Mezarlıklarda yüzlerce Osmanlı dönemine ait mezar taşı hâlâ ayaktadır.
Fesli, sarıklı ve kitabeli taşlar, adanın Türk-İslam geçmişinin sessiz tanıkları olarak
varlıklarını sürdürmektedir. Ancak tabelalarda “Türk Mezarlığı” yerine
“Müslüman Mezarlığı” ifadelerinin tercih edilmesi de dikkat çekici bir ayrıntıdır.
Dili Yaşayan, Kurumları Kaybolan Bir Toplum
Bu köyde yaşayanların tıpkı tüm adada yaşayan diğer Türkler gibi ne televizyon kanalları, ne radyoları, ne gazeteleri, ne dergileri, ne okulları var.
Yaklaşık 1500 ile 2500 kişi arasında olduğu ifade edilen nüfusuna rağmen,
Platani’deki Müslüman Türk topluluğu günlük yaşamını büyük ölçüde kendi kültürel hafızasıyla
sürdürmektedir. Türkçe hâlâ canlı biçimde konuşulsa da bu dili ve kültürü destekleyecek
eğitim ve yayın kurumlarının bulunmaması, geleceğe ilişkin önemli soru işaretleri doğurmaktadır.
1500 ila 2500 rakamları arasında telaffuz edilen bir nüfusa sahipler.
Bir Cümle Her Şeyi Özetliyor
Ama en fazla sahip oldukları şeylerden biri mezarları gibi görünüyor.
Platani, yalnızca Kos Adası’nın küçük bir köyü değildir.
Aynı zamanda Ege’de yaşamaya devam eden Türk kültürünün, dilinin ve tarihinin önemli
hafıza mekânlarından biridir. Sokaklarında Türkçe konuşulan, kahvehanelerinde Anadolu’nun
sıcaklığını hissettiren, mezarlıklarında ise yüzlerce yıllık Osmanlı izlerini barındıran
bu köy, ziyaret eden herkeste derin izler bırakmaktadır.
